Skip to content
Кога независна институција како Фискалниот совет ќе оцени дека државните финансии создаваат „значителни среднорочни фискални притисоци“, тоа не е бирократска формулација. Тоа е предупредување дека моделот по кој државата троши станува сѐ потежок за одржување.
Токму таква порака испраќа Мислењето на Фискалниот совет за Завршната сметка на Буџетот за 2025 година. Зад бројките се крие една непријатна реалност дека Македонија троши сѐ повеќе за обврски од минатото, а сѐ помалку создава услови за идниот економски раст.
Во извештајот нема драматични политички квалификации. Но, токму затоа неговите заклучоци звучат уште посериозно.
Буџетот сѐ повеќе личи на сервис за плаќање обврски
Најсилниот сигнал доаѓа од структурата на расходите.
Пензиите достигнале речиси 108 милијарди денари, што е раст од над 19 проценти во споредба со претходната година. Истовремено, расходите за камати по јавниот долг се искачиле на речиси 20 милијарди денари, со раст од над 11 проценти.
Тоа значи дека сѐ поголем дел од државните пари однапред имаат сопственик.
Не одат за нови инвестиции.
Не одат за продуктивност.
Не одат за модернизација.
Тие одат за сервисирање на претходно преземени обврски. Фискалниот совет предупредува дека токму ова создава сериозни среднорочни ризици и бара подобрување на структурата и ефикасноста на јавната потрошувачка.
Развојот повторно останува на втор план
Во секој буџет најважното прашање не е колку се троши, туку за што се троши.
А токму тука анализата остава најмногу простор за загриженост.
Кога најголемиот дел од буџетот оди за тековни обврски, просторот за капитални инвестиции природно се стеснува.
Тоа е модел што не носи нова економска вредност.
Тој обезбедува тековно функционирање, но не создава повисока продуктивност, повисоки плати или побрз економски раст.
Со други зборови, државата сѐ повеќе плаќа за минатото, наместо да инвестира во иднината.
Каматите стануваат новата „скриена ставка“
Пред само неколку години јавноста речиси и не обрнуваше внимание колку Македонија плаќа камати.
Денес тие веќе претставуваат една од најбрзо растечките расходни ставки.
Секој нов заем не носи само главница што треба да се врати.
Тој носи и дополнителни камати кои со години ќе го оптоваруваат буџетот.
Фискалниот совет директно предупредува дека ваквите движења ја намалуваат фискалната флексибилност на државата во наредните години.
Предупредување без политички речник
Особено е значајно што овие оценки не доаѓаат од опозицијата, ниту од меѓународна финансиска институција.
Тие доаѓаат од независниот Фискален совет, тело формирано токму за да ја оценува одржливоста на јавните финансии.
Во неговото мислење нема оценка дека буџетот е „катастрофален“.
Но има нешто можеби уште поважно.
Постојано предупредување дека сегашната структура на расходите создава сѐ поголеми ризици за идните буџети и дека без поголема ефикасност на јавната потрошувачка тие ризици ќе продолжат да растат.
Главните точки што претставуваат ризик и на кои укажува Фискалниот совет се: пониска реализација на приходите и расходите, висок буџетски дефицит, јавен долг на раб на законскиот лимит и скриени достасани обврски од над 700 милиони евра, наведува Фискалниот совет. Завршната сметка на буџетот за минатата година покажува дека вкупните приходи се остварени со 92,0 отсто, додека расходите се реализирани со 92,9 отсто.
Прашањето што останува
Завршната сметка покажува како биле потрошени парите.
Но, мислењето на Фискалниот совет отвора многу поважно прашање:
Ако секоја година растат пензиите, каматите и останатите фиксни расходи, а капиталните инвестиции не успеваат да станат двигател на економскиот раст, колкав простор ќе има државата утре за нови развојни политики?
Сето ова го доведува под сериозно сомневање економскиот модел што го гради актуелната Влада, односно Министерство за финансии, модел во кој буџетот сѐ повеќе служи за одржување на постојната состојба, а сѐ помалку за создавање нова вредност.
