Skip to content
Македонија изгуби 11 позиции на најновото рангирање на Глобалниот индекс за инвестициски ризик и отпорност (Global Investment Risk and Resilience Index – GIRRI) за 2026 година, што го изработува „Henley & Partners“. Земјата годинава е рангирана на 60. место меѓу 150 држави во светот, додека претходно беше на 49. позиција.
На прв поглед, пад од 11 места може да изгледа како статистичка корекција. Но, кога индексот ги оценува токму факторите кои инвеститорите најмногу ги следат – политичката стабилност, институционалниот капацитет, отпорноста на економијата и способноста на државата да се справува со кризи – ваквото назадување испраќа порака што тешко може да се игнорира.
Индекс што не ја мери само економијата
GIRRI не е класична листа според БДП или висината на странските инвестиции. Тој оценува колку една држава е сигурна за долгорочно инвестирање.
Во основата се две категории.
Првата е структурната отпорност, односно колку се силни институциите, економската стабилност, инфраструктурата, човечкиот капитал и отпорноста на климатски и други долгорочни ризици.
Втората е суверениот ризик, кој ги опфаќа политичката стабилност, јавните финансии, надворешниот долг, геополитичките ризици и способноста на државата да одговори на економски и безбедносни шокови.
Со други зборови, индексот не прашува колку инвестиции има една земја денес, туку дали ќе остане безбедно место за инвестирање и утре.
Падот не доаѓа случајно
Македонија во изминатата година се соочи со повеќе процеси кои неизбежно влијаат врз перцепцијата на инвеститорите.
Политичката неизвесност околу европските интеграции продолжува да биде една од најголемите слабости. Земјата формално останува кандидат за членство во Европската Унија, но преговарачкиот процес практично е блокиран поради нерешените политички прашања околу уставните измени. За странските компании тоа значи неизвесна регулаторна перспектива и одложување на очекуваните европски стандарди.
Истовремено, јавниот долг продолжува да расте, буџетските расходи остануваат високи, а државата повторно се потпира на задолжување за финансирање на капиталните и тековните потреби. Иако Македонија засега ја задржува макроекономската стабилност, инвеститорите сè повеќе ги следат сигналите дали фискалниот простор се стеснува.
Дополнителен фактор е слабата ефикасност на институциите. Извештаите на Европската комисија и меѓународните организации со години предупредуваат на истите слабости – владеење на правото, борба против корупцијата, независност на судството и предвидливост на институциите. Токму овие параметри имаат значителна тежина во ваквите глобални индекси.
Инвеститорите прво ја мерат довербата
Во последните години Владата често зборува за рекордни странски инвестиции, нови фабрики и индустриски капацитети.
Но, индексите како GIRRI покажуваат дека бројот на инвестиции не е единственото мерило. Подеднакво важно е каква е довербата дека инвестицијата ќе биде безбедна во следните десет или дваесет години.
Странските компании денес не избираат само каде ќе бидат пониски даноците. Тие ја оценуваат политичката предвидливост, функционирањето на судството, брзината на администрацијата, стабилноста на законите и способноста на државата да управува со кризи.
Во тој контекст, Македонија очигледно изгубила дел од својата конкурентност.
Регионот станува сè поконкурентен
Падот на Македонија добива уште поголема тежина ако се земе предвид дека земјите од Централна и Југоисточна Европа водат интензивна битка за привлекување инвестиции.
Секоја позиција на ваквите листи има значење затоа што големите инвестициски фондови и мултинационалните компании сè почесто користат вакви композитни индекси како дел од почетната проценка на ризикот.
Кога една земја се движи надолу, а нејзините конкуренти напредуваат или остануваат стабилни, шансите за нови инвестиции стануваат помали, особено во секторите со висока додадена вредност.
Не е аларм, но е сериозно предупредување
Шеесеттото место не значи дека Македонија станала високо ризична економија ниту дека инвеститорите ќе ја напуштат земјата.
Но, падот од 11 позиции за само една година претставува јасен сигнал дека довербата не се подобрува со исто темпо како што тоа го очекуваат носителите на економските политики.
Најголемата опасност не е самиот пласман, туку трендот. Доколку во наредните години продолжи назадувањето во показателите што ја мерат институционалната стабилност, владеењето на правото и отпорноста на економијата, Македонија ќе се соочи со сè посилна конкуренција од соседните држави во привлекувањето странски капитал.
Довербата како валута
Глобалниот индекс за инвестициски ризик и отпорност не ја мери политичката реторика, туку довербата. А довербата е највредната валута за секој инвеститор.
Падот на Македонија од 49. на 60. место не е само бројка на една меѓународна листа. Тој е индикатор дека светските инвеститори сè повнимателно ги проценуваат ризиците поврзани со политичката стабилност, институционалниот квалитет и економската отпорност на земјата.
На крајот што друго освен уште еднаш пна што постојано го повторуваат аналитичарите: Ова рангирање не треба да биде сфатено како уште една статистика што брзо ќе биде заборавена. Тоа предупредува дека конкурентноста денес не се гради со промотивни кампањи, туку со функционални институции, предвидливи политики и владеење на правото.
