Што носи „One Stop Shop“ за граѓаните што Заев и Вучиќ го промовираа, а сега се пушта со Албанија?

Владата вчера го изгласа пуштањето во употреба на системот за заеднички гранични проверки „One Stop Shop“ со Република Албанија, со што се отвора нова фаза во примената на моделот што треба да го забрза преминувањето на границите, да го намали чекањето и да го олесни протокот на патници, стоки и компании во регионот.

Според владината информација, системот најпрво ќе започне на граничниот премин Ќафасан, а потоа треба да се прошири и на останатите премини со Албанија. За целосна финализација останува да се потпише договор меѓу двете министерства за внатрешни работи.

Воведувањето на „One Stop Shop“ со Албанија доаѓа во период кога фреквенцијата на патници на овие премини е висока, особено во летните месеци. Во 2025 година, на граничните премини со Албанија биле регистрирани 4.581.724 патници, од кои 2.318.080 само на Ќафасан. Токму затоа Владата го претставува системот како практично решение за поедноставно, побрзо и побезбедно преминување на државната граница.

Концептот „One Stop Shop“ не е нова идеја во регионот. За првпат беше политички промовиран во 2018 година на граничниот премин Табановце–Прешево од тогашниот премиер Зоран Заев и српскиот претседател Александар Вучиќ. Идејата беше едноставна: наместо двојни проверки на две страни од границата, патниците и превозниците да застануваат еднаш, на заедничка контролна точка, каде што институциите од двете држави ги вршат потребните проверки.

Тогаш проектот беше претставен како дел од пошироката економска агенда на Западен Балкан, со цел да се скрати времето на царинење, да се намалат административните процедури и да се олесни движењето на луѓе и стоки. Во практична смисла, придобивките се највидливи кај патниците, превозниците и компаниите: помалку чекање, побрза документација, помалку трошоци и поголема предвидливост на транспортот.

Овој модел подоцна беше врзан и со иницијативата „Отворен Балкан“, чија цел беше создавање пофункционален регионален економски простор меѓу Македонија, Србија и Албанија. Во тој процес, поранешниот национален координатор за „Отворен Балкан“ и регионални иницијативи, Марјан Забрчанец, беше дел од владините координации за претворање на политичката иницијатива во конкретни административни и гранични решенија.

Заложбите во тој период се движеа во неколку насоки: оперативна примена на системот на Табановце–Прешево, подготовка на слични решенија со Албанија, развој на зелени коридори и поврзување на институциите што управуваат со царинските, полициските, фитосанитарните и ветеринарните проверки.

Резултатите од слични модели веќе се користат како аргумент за проширување на системот. На граничниот премин Блаце, според презентираните податоци, по примената на „One Stop Shop“ бил регистриран раст на бројот на патници од 4,6 милиони на 6,6 милиони во споредуваните периоди, односно зголемување од 44 проценти, со помало чекање и побрз проток.

Но вистинскиот тест за системот со Албанија ќе биде неговата примена во шпицот на туристичката сезона, кога Ќафасан традиционално е еден од најоптоварените премини. Ако институциите обезбедат доволен капацитет, синхронизирани контроли и функционална техничка поддршка, „One Stop Shop“ може да стане една од ретките регионални политики чии придобивки граѓаните ги чувствуваат директно, на самата граница, преку пократко чекање и побрзо патување.