Skip to content
Од почетокот на годината до крајот на август во државниот буџет влегле 230,6 милијарди денари, а од него биле потрошени 268,9 милијарди. Простата разлика меѓу двете бројки е 38,3 милијарди денари, или околу 623 милиони евра, но таа сума не значи дека од државната каса „недостигаат“ толку пари. Таа го покажува кумулативниот јаз меѓу наплатените приходи и реализираните расходи во првите осум месеци од 2026 година, јаз што се покрива во рамките на вкупното буџетско финансирање.
Новите официјални податоци, објавени од Министерството за финансии на 18 септември, покажуваат дека до крајот на август биле реализирани 60,77 проценти од годишно планираните приходи и 63,15 проценти од расходите. Приходите се за осум проценти повисоки од истиот период лани, но расходите во апсолутен износ и понатаму се движат побрзо од приливите во касата.
Токму тука е суштината на бројката од 38,3 милијарди денари. Не станува збор за посебна расходна ставка и тие пари не „отишле“ на едно конкретно место. Разликата е буџетско салдо: државата во определен период исплатила повеќе отколку што наплатила од даноци, придонеси и другите приходи. Таквата разлика се финансира преку комбинација од домашно и странско задолжување, движење на средствата на државните сметки и депозити и други финансиски приливи, додека паралелно се отплаќаат и претходно преземени долгови.
Затоа ниту вкупното ново задолжување во една година е исто што и буџетскиот дефицит. Дел од парите што државата ги позајмува не се користат за ново трошење, туку за рефинансирање и отплата на стари обврски. За целосен одговор колкав дел од конкретниот јаз од 38,3 милијарди денари до август е покриен со домашно задолжување, колкав со странски извори, а колкав со промена на депозитите, потребна е извршената табела за финансирање, бидејќи соопштението од 18 септември не ја дава таа распределба.
Бројката станува поинтересна кога ќе се стави во контекст на јулскиот ребаланс. Со него годишните приходи беа ревидирани на 379,5 милијарди денари, расходите на 425,8 милијарди, а планираниот буџетски дефицит на 46,3 милијарди денари, или 4,1 проценти од БДП. Тоа значи дека јазот од 38,3 милијарди денари регистриран до крајот на август е еднаков на околу 82,7 проценти од целиот планиран годишен дефицит.
Но и оваа споредба бара внимателно читање. Буџетот не се полни и не се троши рамномерно секој ден. Даночните уплати имаат рокови, капиталните проекти често носат поголеми исплати во последните месеци од годината, а задолжувањата, отплатите и трансферите можат силно да го поместат салдото во само неколку недели. Затоа августовските 38,3 милијарди денари не можат автоматски да се прогласат за дефицитот со кој ќе заврши 2026 година.
Тоа се гледа и од најсвежиот фискален бројач на Министерството за финансии. До 17 септември приходите достигнале 249,318 милијарди денари, а расходите 295,352 милијарди. Разликата во тој дневен пресек е околу 46 милијарди денари. Но податокот е од средина на месецот и не е споредлив со затворена месечна сметка за август, па сам по себе не покажува какво ќе биде салдото на крајот од септември.
Споредбата со претходните години, сепак, покажува дека јазот е поширок. Во првите осум месеци од 2025 година биле собрани 213,652 милијарди денари, а потрошени 241,975 милијарди, што дава разлика од околу 28,3 милијарди денари. Годинава приходите во истиот период се повисоки за околу осум проценти, но расходите се зголемени за приближно 11 проценти, па разликата е речиси 10 милијарди денари поголема од лани.
Во 2024 година, пак, официјалните документи покажуваат 197,543 милијарди денари приходи во периодот јануари-август и буџетски дефицит од околу 23,6 милијарди денари. Така, за две години кумулативниот августовски јаз се зголемил за приближно 14,7 милијарди денари. Овие споредби се номинални и не треба да се толкуваат како реален раст без да се земат предвид инфлацијата, економската активност и промените во големината на самиот Буџет.
На приходната страна, најновиот пресек покажува раст кај речиси сите главни даночни категории. Даночните приходи до август изнесуваат 131,5 милијарди денари и се за 8,2 проценти повисоки од лани. Данокот на добивка е зголемен за 19,9 проценти, приходите од данокот на личен доход за 10,9 проценти, ДДВ за 10,6 проценти, а увозните давачки за 9,7 проценти. Станува збор за номинални стапки на раст, а не автоматски за реално зголемување со ист процент.
Исклучок во сликата се акцизите. Министерството наведува дека кај нив има отстапување поврзано и со мерките за ублажување на последиците од кризата со нафтените деривати. Во март Владата времено го намали ДДВ за горивата од 18 на 10 проценти, а во април беше намалена и акцизата – за четири денари по литар кај дизелот и за два денари кај бензините, со продолжување на мерката до почетокот на мај. Министерството во последното соопштение не објавува посебна пресметка колкав е вкупниот фискален ефект од тие мерки врз наплатата на акцизите.
Посебно прашање се капиталните расходи. На официјалниот портал за нивната реализација, заклучно со 31 август биле искористени 366,8 милиони евра, или 49,23 проценти од расположливата сума. Тоа значи дека по две третини од календарската година не била реализирана ниту половина од планираната капитална потрошувачка.
Септемврискиот фискален бројач веќе покажува забрзување. До 17 септември капиталните расходи достигнале 24,035 милијарди денари, односно 51,73 проценти од годишниот план. Затоа бројката од 51,7 проценти е точна за 17 септември, но не и за августовскиот пресек, на 31 август реализацијата била 49,23 проценти.
Порталот покажува и големи разлики меѓу буџетските корисници. Затоа вкупниот процент не кажува сам по себе дали доцни изградба на пат, училиште или болница, дали проект е во фаза во која плаќањата допрва треба да стигнат или дали дел од средствата воопшто нема да бидат реализирани до крајот на годината. За таков заклучок потребно е следење на секоја институција и проект одделно.
Прашањето сега е што ќе се случи со Буџетот во последното тримесечје. На 14 септември Министерството потврди дека се анализира дали променетите услови ќе бараат уште еден ребаланс или пренамена на постојните средства, но тогаш немаше конечна одлука. Четири дена подоцна, по средбата со УЈП и Царината, официјалната оценка беше дека во моментот нема позначајни отстапувања од планираната динамика, со најава дека евентуални приспособувања на расходната страна ќе зависат од понатамошната реализација.
Оттука, августовските 38,3 милијарди денари кажуваат нешто поважно од едноставната констатација дека државата потрошила повеќе отколку што собрала. По осум месеци приходите растат, но расходите растат побрзо; тековниот јаз е поголем отколку во истиот период во претходните две години; капиталната реализација влегува во последната третина од годината со нешто повеќе од половина од планот; а просторот до ревидираниот годишен дефицит од 46,3 милијарди денари станува сè потесен. Колкав ќе биде конечниот дефицит ќе може да се утврди дури откако ќе се видат наплатата, трошењето и финансирањето во последните месеци од годината.
