Skip to content
Кога Македонија поднесе барање за членство во Европската Унија на 22 март 2004 година, Црна Гора сè уште беше дел од државната заедница со Србија. Кога Македонија доби кандидатски статус во декември 2005 година, црногорската независност допрва требаше да се изгласа. Таа беше прогласена на 3 јуни 2006 година.
Две децении подоцна, црногорскиот вицепремиер Филип Ивановиќ од Скопје порача дека неговата земја очекува да стане членка на ЕУ во 2028 година и дека оттаму ќе го поддржува македонското пристапување. Пријателска порака што заслужува благодарност, но која истовремено покажува колку се смениле местата на двете држави во европскиот процес.
Земјата што доби кандидатски статус пред Црна Гора да стане независна, денес слуша ветување дека Подгорица ќе ѝ помогне кога ќе влезе во Унијата. Македонија ја изгуби почетната предност до степен што поддршката од некогашниот подоцнежен кандидат веќе се најавува како поддршка од идна членка.
Хронологијата е уште понеповолна кога ќе се погледнат преговорите. Црна Гора поднесе барање за членство во 2008 година, стана кандидат во 2010, а ги отвори преговорите во јуни 2012 година. Македонија ја доби првата препорака за отворање преговори во 2009 година, но првата меѓувладина конференција ја одржа дури во јули 2022 година. Во меѓувреме, Подгорица веќе имаше цела деценија преговарачко искуство.
Денешната разлика може и да се измери. Според Советот на ЕУ, Црна Гора ги има отворено сите 33 преговарачки поглавја, а 21 се привремено затворени. Последните три беа затворени на 12 октомври годинава. Македонија, по завршениот скрининг во декември 2023 година, останува пред отворањето на првиот кластер, посветен на темелните вредности.
Црногорската 2028 година засега е политичка цел, со европска поддршка, а не гарантиран датум за членство. Привремено затворените поглавја можат повторно да бидат отворени, а процесот мора да заврши со договор за пристапување и потребните одобрувања. Сепак, Подгорица денес разговара за завршување на преговорите. Скопје сè уште разговара како да ја надмине пречката за нивната следна фаза.
Македонското доцнење има историја што не смее да се избрише од оваа споредба. Спорот за името со Грција со години го блокираше напредувањето. По Преспанскиот договор следуваше ново разочарување во октомври 2019 година, кога ЕУ не постигна согласност за отворање преговори, со противење предводено од Франција. Во 2020 година Бугарија ја блокираше преговарачката рамка.
Тоа беа одлуки на држави членки, со последици врз довербата во европското ветување. Македонија плати висока политичка цена за решавање на спорот со Грција, а потоа се соочи со ново одложување. Европската Унија има сопствена одговорност за процес во кој исполнувањето на еден услов предолго не носеше очекуван напредок.
Но домашната политика не може бесконечно да ја користи таа историја како објаснување за сопствените неуспеси. Независното судство, борбата против корупцијата, професионалната администрација и функционалниот парламентарен надзор се обврски кон граѓаните што можат да се исполнуваат и додека трае дипломатскиот спор.
Во резолуцијата од јуни годинава, Европскиот парламент повторно побара поголема политичка посветеност, уставни измени и соработка меѓу партиите. Истовремено оцени дека нема доволен напредок во независноста на судството и обвинителството и во борбата против корупцијата. Тоа се слабости за кои одговорноста се бара во Скопје.
Условот за следниот чекор во преговорите, пак, останува јавно познат. Брисел бара исполнување на преземената обврска за уставни измени со внесување на Бугарите и другите предвидени заедници. Македонската власт бара поголема предвидливост и заштита од идни билатерални условувања.
Премиерот Христијан Мицкоски на 22 октомври изјави дека пред евентуалните уставни измени треба да се усогласи акцискиот план за малцинствата, прифатлив за сите членки на ЕУ. Тој ја повтори определбата за членство, заедно со ставот дека мора да бидат заштитени македонските национални интереси.
Од Владата, меѓутоа, се очекува да покаже како таквата позиција ќе доведе до решение. Барањето гаранции има политичка тежина само ако зад него следуваат преговори, сојузници и достижен договор. Времето поминато во чекање само по себе не ја подобрува македонската позиција. Во тој период другите кандидати можат да напредуваат.
Пораката на Ивановиќ затоа треба да се прочита и како предупредување за Скопје. Идна Црна Гора во ЕУ би била корисен сојузник. Би можела да го застапува проширувањето, да пренесува искуство и да помогне македонските аргументи да бидат послушнати. Но нејзиниот глас нема сам да ги замени потребната согласност меѓу членките, домашните реформи и политичките одлуки што Македонија треба да ги донесе.
Црногорскиот напредок е добра вест и за регионот, бидејќи покажува дека пристапувањето може да стигне до завршна фаза. За Македонија, сепак, секое ново ветување за поддршка го прави поитно прашањето што ќе преземе самата држава.
Граѓаните имаат право на одговор како земја што беше кандидат пред независноста на Црна Гора стигна да ја очекува нејзината помош однатре. А одговорот ќе мора да содржи повеќе од уште една изјава дека европската интеграција останува стратешка цел.
