Skip to content
Македонија официјално има пет јавни и 37 приватни установи за сместување стари лица, но место во дом не значи дека може да се добие веднаш. Јавните капацитети според актуелниот регистар собираат 676 лица, приватните околу 1.637, а во дел од јавните домови веќе има листи на чекање. Во Битола сите 150 легла во „Сју Рајдер“ се пополнети и 35 лица чекаат прием, додека во кумановскиот „Зафир Сајто“ летово имало околу 30 лица на листа, иако дел од физичкиот капацитет не се користи поради недостиг од персонал.
Прашањето станува уште поактуелно на 1 октомври, Меѓународниот ден на повозрасните лица. Темата на Обединетите нации за 2026 година е „Ерата на долговечноста: преосмислување на системите за подолг живот“. ОН проценува дека бројот на луѓе на возраст од 60 години и повеќе глобално ќе порасне од 1,2 милијарди на 2,1 милијарди до 2050 година, додека Светската здравствена организација предупредува дека во европскиот регион бројот на лицата над 60 години ќе се зголеми за околу половина, а популацијата над 80 години повеќе од двојно.
Во Македонија стареењето веќе одамна не е идно сценарио. Пописот од 2021 година покажа дека 17,2 проценти од населението е на возраст од 65 години и повеќе. Ако сегашните регистрирани 2.313 легла во јавните и приватните установи се споредат со бројот на лица над 65 години од тој попис, излегува нешто повеќе од седум легла на секои 1.000 повозрасни жители. Тоа е само ориентир, бидејќи не секое повозрасно лице има потреба од институционална грижа, а ниту секое регистрирано легло е во секој момент слободно или оперативно.
Јавните установи се во Скопје, Куманово, Битола, Прилеп и Берово. Најголем регистриран капацитет има „Зафир Сајто“ во Куманово со 197 легла, потоа „Киро Крстески-Платник“ во Прилеп со 151, „Сју Рајдер“ во Битола со 150, одделот „Мајка Тереза“ во Скопје со 111 и „Д-р Иван Влашки“ во Берово со 67. Приватната мрежа е многу поголема, но силно концентрирана во Скопје и околината, иако домови има и во Неготино, Битола, Радовиш, Струмица, Кавадарци и Македонски Брод.
Колку чини дом?
Нема една национална цена. Кај јавните домови тарифите ги определуваат самите установи и нивните основачи, а зависат и од степенот на потребна нега. „Зафир Сајто“ на својата интернет-страница наведува месечна цена од 11.800 денари. „Сју Рајдер“ во јануари годинава образложи корекција на цените на 12.000 денари за лица со делумна потреба од помош и нега и 15.000 денари за лица со целосна потреба од нега. Установата тогаш објави дека реалниот просечен месечен трошок по корисник е околу 31.000 денари, при што дел од трошокот се покрива преку буџетска дотација.
Кај приватните домови цената ја формира самиот давател и таа може значително да варира според собата, здравствената состојба, степенот на зависност и дополнителната медицинска нега. Анализа на порталот „Пари“ од август 2026 година наведува дека во приватниот сегмент што го анализирале не нашле сместување под 36.000 денари месечно. Дел од приватните домови воопшто не објавуваат тарифи на своите страници, туку бараат семејството да побара индивидуална понуда. Затоа оваа бројка не треба да се чита како официјален државен минимум.
Токму разликата меѓу јавната и приватната цена објаснува зошто листите на чекање во јавните установи се важни. Во „Сју Рајдер“ капацитетот е постојано пополнет, а во Куманово директорот летово кажа дека околу 30 лица чекаат прием, додека установата има значителен недостиг од вработени. Значи, проблемот не е само изградба на нови соби и кревети – без медицински сестри, негуватели, социјални работници и друг персонал дел од капацитетот практично не може да се користи.
Домот, сепак, не е единствената опција. Законот предвидува услуга „помош и нега во домот“ за лица со намален функционален капацитет, вклучително и стари лица. Услугата може да опфати до 80 часа месечно помош во основни и секојдневни активности, со цел лицето да остане што подолго во сопствениот дом. За остварување на услугата се поднесува барање, лична карта, мислење од матичен лекар со проценка на функционалноста и соодветна медицинска документација.
Мрежата на домашна нега во последните години се проширува, но сè уште не е еднакво достапна во сите општини. Министерството во 2025 година објави дека преку првите два повика биле поддржани 34 проекти во 43 општини, со повеќе од 460 негуватели и над 1.600 корисници. Програмата на Црвениот крст за 2026 година предвидува помош и нега во домот преку градската организација и 21 општинска организација, со повеќе од 400 негуватели и над 1.300 корисници. Тоа се податоци за конкретни програми, а не целосна национална бројка за сите корисници на домашна нега.
Дополнително, во 2026 година надоместокот за лице со утврдена потреба од помош и нега од друго лице во поголем обем изнесува 6.342 денари месечно. Тоа е парично право и не треба да се меша со самата услуга „помош и нега во домот“ – едното е финансиски надоместок, другото организирана социјална услуга.
Најголемиот практичен проблем за едно семејство е што информациите се расфрлани. Министерството има регистар на лиценцирани домови и нивните капацитети, но нема единствена јавна, ажурирана табла на која во реално време може да се види кој дом има слободно легло, колку лица чекаат, која е актуелната цена и каков степен на нега може да обезбеди. Листите на чекање што се познати во јавноста најчесто доаѓаат од самите установи или од локални проверки.
Истото важи и за домашната нега. Законот го дефинира правото, Министерството ги лиценцира давателите, а услугите сè почесто се организираат преку општините, Црвениот крст и други лиценцирани организации. Но тоа значи дека достапноста зависи и од местото на живеење: услуга што функционира во Велес, Крива Паланка или Могила не мора под исти услови и со ист број часови да биде достапна во секоја друга општина.
Така цената на достоинствената старост во Македонија не се мери само со месечната сметка за дом. За едно семејство таа може да значи јавен дом од околу 12.000 до 15.000 денари во установите за кои има свежо објавени тарифи, приватно сместување кое според пазарните анализи почнува значително повисоко, или комбинација од домашна нега, лекови, помагала и помош од членови на семејството.
А најголемата празнина останува информациска: државата знае кои установи имаат дозвола и колку кревети имаат, но семејството на кое денес му треба место за родител сè уште мора само да телефонира од дом до дом за да дознае дали има слободно легло, колку ќе чека и колку ќе плати.
