Skip to content
Седум регистрирани фемициди само годинава. Протести, повторени барања за заштита и семејства што останаа без своите најблиски. Во такви околности министерот за внатрешни работи Панче Тошковски соопшти дека во Собранието е доставено ново законско решение за заштита од семејно насилство. По повеќе од две години и четири месеци од изборот на Владата, за поефикасна заштита сè уште се зборува како за нешто што допрва треба да се воспостави.
Но предложените измени се во собраниска процедура уште од август. Решението што треба да овозможи реакција во критичен момент, со месеци чека усвојување. Во меѓувреме беше убиена уште една девојка, а граѓаните повторно излегоа на протест. Јавноста заслужува одговор зошто заштитата останала на чекање и кој е одговорен за времето изгубено во институциите.
Станува збор за предложени измени на Законот за спречување и заштита од насилство врз жените и семејното насилство. Тие треба да ѝ овозможат на полицијата веднаш да изрече итни мерки, а предвидуваат и употреба на електронска алка со одлука на судот.
Тошковски во гостувањето на Сител на 12 ноември соопшти дека на решението се работело повеќе од пет месеци, со учество на надлежни институции, експерти, судии, обвинители и граѓански организации. Но подготовката на предлогот и неговото доставување во Собранието се само дел од обврската. За жртвите е пресудно кога мерките ќе почнат да се применуваат.
Заштита веднаш, писмена наредба во шест часа
Според предложените решенија, полицискиот службеник ќе може на самото место на интервенцијата да издаде усна наредба за итна заштита.
Мерките опфаќаат привремено отстранување на пријавениот сторител од домот во кој престојува жртвата, забрана за приближување до неа или до членовите на нејзиното семејство и забрана за контакт со нив.
Во рок од шест часа полицијата треба да изготви писмена наредба и да му ја достави на пријавеното лице. МВР потоа ја доставува наредбата до надлежниот суд, заедно со предлог за продолжување на мерката, полицискиот извештај и проценката на ризик.
Судот треба да одлучи во рок од десет часа од приемот, без одржување рочиште. Итната мерка може да биде продолжена до 30 дена, сметано од издавањето на усната наредба.
Ако полицијата не го затекне пријавениот сторител на местото на интервенцијата, МВР во рок од шест часа треба да достави предлог до судот, со извештајот и проценката на ризик. Во таков случај судот може да изрече итна мерка до 30 дена.
Токму овие кратки рокови покажуваат колку е важна брзината кога постои опасност од повторно насилство. Истата итност треба да биде видлива и во институционалната постапка за усвојување и спроведување на измените.
Во април алките биле „исклучително скапи“, сега се дел од најавата
Посебно прашање отвора најавеното електронско следење.
Како што веќе објави Рацин.мк, во официјалното мислење од 21 април 2026 година Владата предложила Собранието да не го донесе претходниот предлог за воведување електронски алки за сторителите на семејно насилство. Во образложението тие биле оценети како „исклучително скапи“, без јавно наведена конкретна пресметка на трошокот.
Сега Тошковски ги претставува алките како можност во предложеното законско решение. Затоа Владата треба да објасни што е сменето од април: дали е направена финансиска процена, колку ќе чини системот и дали средствата се обезбедени.
Претходниот предлог за алките и пакетот измени што е во процедура од август се различни предлози. Но односот на Владата кон финансирањето на електронското следење останува прашање за кое е потребен јасен одговор.
Во интервјуто на Сител, Тошковски посочи дека дел од средствата што се собираат преку МВР би можеле да се користат и за оваа намена. Тоа отвора можност за финансирање, но јавноста сè уште треба да добие конкретен буџет и рок за воспоставување на системот.
Постојните овластувања бараат отчет
Отстранувањето на сторителот од домот веќе постои во законот од 2021 година.
Членот 57 предвидува итна мерка за отстранување и забрана за приближување до домот, на предлог на МВР, без согласност на жртвата. Предлогот се доставува до судот по направена проценка на ризик, а мерката се изрекува за период од најмалку десет до најмногу 30 дена.
Со предложените измени полицијата треба да добие можност самата да изрече непосредна заштита, пред судската одлука. Тоа е значајна промена во постапката.
Но институциите треба да дадат отчет и за досегашната примена: колку пати било предложено отстранување, колку брзо било спроведено и како се постапувало при прекршување на мерките. Новите овластувања мора да бидат придружени со проверка зошто постојните механизми не обезбедиле доволна заштита.
Седум фемициди и обврска за одговори
Делегацијата на Европската Унија изрази загриженост за бројката од седум регистрирани фемициди годинава. Таа посочи на недостатоци во пријавувањето, истрагата и гонењето и повика на поефикасна заштита и институционална поддршка за жртвите.
За секое убиство мора поединечно да се утврди дали имало претходни пријави, каква проценка на ризик била направена и кои мерки биле преземени. Самата хронологија на законските измени не докажува дека конкретна трагедија можела да биде спречена со нив.
Сепак, политичката одговорност подразбира и објаснување зошто предлогот чека со месеци. Владата треба да ги објасни подготовката и условите за примена, а Собранието текот на постапката и причините поради кои измените сè уште не се усвоени.
По повеќе од две години на власт, од надлежните се очекуваат проверливи резултати: спроведени мерки, навремени интервенции, достапна поддршка за жртвите и одговорност за утврдените пропусти.
За предложените измени сега се потребни јасен собраниски распоред, обезбедени средства и рокови за примена. Додека трае постапката, полицијата, судовите и центрите за социјална работа се должни целосно да ги користат постојните овластувања. Секоја нова пријава бара проценка и заштита веднаш.
