Skip to content
Промената на власта во Белград може да го ослабне руското влијание на Западен Балкан, но вистинскиот тест за новото српско раководство ќе биде дали реформите и транспарентноста ќе ги стави пред досегашните политички и економски врски со Москва.
Победата на опозициската Студентска листа во Србија отвора можност за политичко преуредување што би имало последици и надвор од земјата. Според анализата на Максим Саморуков, истражувач во Центарот „Карнеги“ за Русија и Евроазија, новото српско раководство ќе се соочи со тешка дилема: како да ги обнови институциите, да ја ограничи корупцијата и да ја зголеми транспарентноста, а истовремено да ги зачува досегашните односи со Русија.
Во анализата објавена на 30 октомври, Саморуков оценува дека ветувањата за продолжување на соработката со Москва може да се покажат тешко остварливи ако новата власт навистина се обиде да ги прекине клиентелистичките мрежи и да ги преиспита зделките склучувани во времето на Александар Вучиќ.
Корупцијата и руските врски во центарот на дилемата
Според Саморуков, односите меѓу Белград и Москва со години се потпирале не само на политичките интереси, туку и на мрежа од функционери и посредници што ги одржувале контактите со руските институции и компании. Како примери ги наведува Александар Вулин, Ивица Дачиќ и директорот на „Србијагас“, Душан Бајатовиќ, кои со години имале важна улога во односите со Русија.
Новото раководство, кое најавува прочистување на институциите и државните претпријатија од кадри блиски до претходната власт, може да ја наруши токму таа мрежа. Тоа, според авторот, ќе влијае и врз руските интереси во Србија.
Саморуков ја поставува дилемата остро: борбата против корупцијата и продолжувањето на доходовните зделки со Москва може да се покажат како неспоиви. Тоа е неговата централна теза, а не веќе докажан исход од политиката на новата власт.
Москва и Брисел нудат различни патишта
Промената на политичката ситуација во Србија се случува во поинакви меѓународни околности од оние во 2012 година, кога Вучиќ дојде на власт и постепено ги зајакна односите со Кремљ.
Денес, оценува Саморуков, Русија и Европската Унија повеќе не се партнери што се натпреваруваат за влијание во Србија во рамките на поширока соработка. Москва го гледа ЕУ како противник, додека Брисел има интерес да го намали руското влијание во своето соседство.
Авторот очекува Европската Унија да понуди финансиска и институционална поддршка доколку Белград ги забрза реформите и ја приближи надворешната политика до европските позиции. Таквата перспектива би можела да ја направи европската интеграција поконкретна можност за новата власт.
Сепак, Саморуков не тврди дека Србија веднаш ќе ги прекине односите со Русија. Напротив, тој признава дека ветувањата на Студентската листа за продолжување на соработката со Москва може да бидат искрени. Проблемот, според него, ќе се појави кога тие ветувања ќе се судрат со конкретните барања за институционални реформи и усогласување со ЕУ.
Енергетиката и Косово остануваат чувствителни точки
Меѓу најважните прашања се снабдувањето со руски гас и иднината на нафтената компанија НИС. Саморуков предупредува дека истекувањето на договорот за гас и неизвесноста околу продажбата на НИС можат да ја зголемат зависноста на Србија од одлуките на Москва.
Во исто време, останува и прашањето за Косово, за кое Русија со години ја поддржува позицијата на Белград. Но авторот смета дека значењето на руската поддршка не треба да се преценува: Србија би можела да процени дека е политички помалку ризично да ги ограничи односите со Москва отколку да направи отстапки во однос на Косово.
Тоа е важна разлика меѓу краткорочната политичка реторика и долгорочната стратегија. Белград може да продолжи да ја нагласува блискоста со Русија, но практичните одлуки за енергетиката, инвестициите, институциите и европската интеграција ќе покажат колкав простор навистина има за таква политика.
Последици за Западен Балкан
Саморуков оценува дека слабеењето на политичката позиција на Вучиќ би можело да го намали руското влијание и во поширокиот регион. Србија е најголемата земја на Западен Балкан и важен фактор во регионалните политички односи. Ако Москва изгуби дел од досегашната поддршка во Белград, ќе има помалку можности да се потпира врз српските државни ресурси за остварување на своите интереси.
За Македонија и другите земји од регионот, ова е важно поради влијанието што српската политика го има врз регионалната стабилност и врз процесот на европска интеграција. Сепак, слабеењето на руското влијание не е автоматски гарантирано, ниту промената на власта во Србија сама по себе значи дека регионот веднаш ќе се приближи кон ЕУ.
Клучното прашање е дали новото раководство во Белград ќе успее да ги претвори ветувањата за борба против корупцијата во институционални промени, а европската перспектива во конкретна политика.
Главната порака на анализата на „Карнеги“ е дека Србија може да ги зачува дипломатските односи со Русија, но потешко ќе ги зачува сите досегашни политички и економски механизми преку кои тие односи функционирале. Вистинскиот тест нема да биде што ќе изјавува Белград за Москва, туку дали реформите ќе ги сменат правилата според кои се склучуваат зделки и се управува со државата.
