Skip to content
Фалби за владеењето на Владимир Путин и претставување на анексијата на Крим како „враќање кон Русија“ – се дел од содржината на книгата „За Русија и Русите“, донирана на училиштата во Србија и Република Српска од Фондацијата „Руски мир“, која е под санкции од Европската Унија, пишува Радио Слободна Европа/Радио Либерти.
Во јули, фондацијата објави дека, со помош на руското Министерство за надворешни работи, обезбедила опрема и учебници за 60 образовни институции во Србија, Република Српска и Тунис.
Донациите се наменети за училишта каде што се учи руски јазик. Фондацијата вели дека обезбедила книги за десетици училишта во Србија и 27 образовни институции во Република Српска.
Фондацијата е финансирана од руската влада и е основана со декрет на претседателот Владимир Путин во 2007 година. Истражувачот Александар Мајнбергер, автор на книга за активностите на „Руски мир“, за Радио Слободна Европа изјави дека не е изненаден од содржината на донираната литература.
„Фондацијата „Руски мир“ се претставува како организација посветена на промовирање на рускиот јазик и култура, но нејзините активности отсекогаш содржеле идеолошки елемент“, истакнува тој.
По целосната руска инвазија на Украина во 2022 година, фондацијата се најде под санкции на Европската Унија.
Сепак, властите во Србија и Република Српска продолжија да ја продлабочуваат својата соработка со Русија по почетокот на војната. Србија, кандидат за ЕУ, не се придружи на западните санкции против Москва.
Идеолошки пораки во книга за Русија
Основното училиште „Исидора Секулиќ“ во Шајкаш, во близина на Нови Сад во северна Србија, се пофали на Фејсбук на почетокот на јули со донацијата што ја добила.
Фондацијата „Руски мир“ му обезбеди на училиштето книги и лаптопи, кои, според раководството, „значително придонеле за подобрување на наставата по руски јазик“. Училиштето вели дека успешно соработува со фондацијата со години.
Самата фондација објави дека донирала опрема и литература на 16 српски училишта.
Церемонијата на донирање беше проследена од јавната радиотелевизија Војводина, а на снимките беа прикажани книги на руски јазик за јазикот, културата и историјата на Русија.
Меѓу нив е и книгата „За Русија и Русите“, која ги афирмира географијата, историјата и културата на земјата и е наменета како помошно средство за учење за оние што го учат рускиот јазик како странски јазик.
Истата публикација може да се види и на фотографии од церемонијата за доделување донации на училиштата во Република Српска.
По анализата на нејзината содржина, РСЕ/РЛ откри дека во некои делови книгата ја претставува модерната историја на начин близок до позициите на Кремљ.
Публикацијата, до која медиумот доби пристап, е објавена во 2015 година – пред целосната руска инвазија на Украина.
Во поглавјето за модерна Русија се наведува дека откако Путин дојде на власт во 1999 година, земјата „почна да води понезависна надворешна политика“.
„Економијата значително се зајакна, а животниот стандард на руските граѓани се зголеми“, се наведува во книгата, претставувајќи го ова како причина за освојување на нов мандат од страна на Путин.
Путин владее со Русија речиси 27 години, менувајќи се помеѓу позициите претседател и премиер за да избегне уставните ограничувања за останување на власт.
Едно од поглавјата во книгата е насловено како „Враќањето на Република Крим во Русија“ и тврди дека во март 2014 година, жителите на полуостровот „спроведоа референдум на кој одлучија да се отцепат од Украина и да се приклучат кон Русија“.
Книгата не споменува дека анексијата на Крим не е признаена од речиси сите земји во светот.
Москва го окупираше, а потоа го анектираше Крим во 2014 година. Овој чин го означи почетокот на војната во Украина, која ескалираше по целосната руска инвазија во февруари 2022 година.
Како реагираа училиштата и институциите?
Фондацијата „Руски мир“ исто така донираше книги на Осмата белградска гимназија. Раководството на училиштето забележа на Инстаграм дека донацијата е „значаен чекор во подобрувањето на условите за учење и развој на учениците“.
Неофицијално, од училиштето „Исидора Секулиќ“ за РСЕ/РЛ изјавија дека книгите се едноставно донација и нема да се користат како учебници, туку дека наставниците само ќе ги прегледуваат.
РСЕ/РЛ, исто така, контактираше со Институтот за унапредување на образованието и воспитанието на Србија, кој врши стручни проценки при одобрување на учебници.
Институтот изјави дека не е одговорен за одобрување на донирани книги и не води регистар на литературата што ја добиваат училиштата.
Тие исто така додаваат дека предметната книга „не е доставена за стручна евалуација според постапката предвидена во Законот за учебници“, но нејзиното присуство во библиотека не значи дека таа стекнува статус на учебник.
„Наставникот може да избере и користи дополнителна литература и помагала за да постигне одредени резултати, според компетенциите и специфичните лекции“, наведува институтот.
Литература е донирана и на училишта во Република Српска во присуство на претставници на Републичкиот педагошки институт и Министерството за образование и култура на автономниот српски регион.
Церемонијата се одржа во Националната и универзитетска библиотека на Република Српска, која од 2012 година има руски културен центар основан од фондацијата.
Центарот има околу 1.000 книги и мултимедијални материјали, а негова главна цел е популаризација на рускиот јазик.
Во моментов, Руски мир има 48 слични центри во 33 земји низ целиот свет, според објавата на библиотеката на Фејсбук.
Националната универзитетска библиотека и Министерството за образование и култура на Република Српска, исто така, не одговорија на прашањата на РСЕ/РЛ за донацијата.
„Проширување на руското меко влијание“
Александар Мајнбергер, автор на книгата „Фондацијата Руски мир: Идеологија, цели и мрежа“, ги анализираше активностите на организацијата во Австрија и Германија пред руската инвазија во 2022 година.
Фондацијата основа руски центри и јазични лаборатории во тие земји и финансираше образовни програми.
„Активностите на фондацијата не беа ограничени само на промовирање на јазикот. Нејзината цел беше да изгради долгорочни мрежи на поддржувачи на Русија и да создаде позитивна слика за руската култура и руската држава“, вели тој.
Мајнбергер истакнува дека по 2022 година, земјите на Балканот, Африка и Азија станаа сè поважни за продолжување на оваа активност, бидејќи западните земји престанаа да соработуваат со руската држава.
Меѓу неодамнешните иницијативи на фондацијата, наведени на нејзината веб-страница, е промовирањето на рускиот јазик во африканските земји, Латинска Америка и Азија.
„Иако фондацијата обично не дејствува како директен пропаганден канал, нејзините образовни и културни активности придонесуваат за ширење на историски и политички толкувања што можат да се користат за оправдување на руската надворешна политика, вклучително и наративи за Украина и Крим“, вели тој.
Санкции и „пропагандни пораки“
Токму поради таквата активност, Фондацијата „Руски мир“ беше вклучена на списокот со санкции на ЕУ во 2022 година. Причините наведуваат дека Руската Федерација ја користи организацијата за да ги унапреди своите интереси во постсоветските држави.
Уште во 2016 година, Европскиот парламент ја дефинираше фондацијата како инструмент на пропагандата на Кремљ. Во документот се наведува дека Русија ја користи фондацијата, институциите и медиумите за да ги оспори демократските вредности, да ја подели Европа, да создаде поддршка во Русија и да шири дезинформации.
Идеолошкиот аспект на работата на фондацијата по 2022 година е видлив и на нејзината веб-страница. Страницата ги објавува „најважните настани од неделата“ во рамките на таканаречената „специјална воена операција“ – термин што го користи Кремљ за војната во Украина.
Исто така, се објавуваат изјави на руски претставници за неопходната „денацификација“ и „демилитаризација“ на Украина – концепти што ги користи Москва за да ја оправда војната.
Во 2024 година, фондацијата организираше семинар насловен како „Денацификација во културата: Практичен аспект“ за раководителите и вработените во културните институции во регионите Донецк, Луганск, Запорожје и Херсон – украински региони анектирани од Русија во 2022 година.
Фондацијата, исто така, ја популаризира идејата за „Руски свет“.
Според него, „рускиот свет“ ги вклучува не само Русите, туку и странските граѓани кои зборуваат, учат или предаваат руски јазик, како и сите оние кои покажуваат интерес за Русија и нејзината иднина.
„Руски свет“ е концепт што е основа на доктрината за надворешна политика на Кремљ, насочена кон популаризација на рускиот јазик, култура и религија низ целиот свет.
