Skip to content
Пред заминувањето за Соединетите Американски Држави очекувањата беа поставени високо. Премиерот Христијан Мицкоски најави средби на „ултра високо ниво“ во Сенатот, Конгресот и Стејт департментот, разговори со американската Развојна финансиска корпорација – DFC, средби со влијателни организации и компании, како и можности за инвестиции во енергетиката, високите технологии и одбранбената индустрија.
По завршувањето на посетата и враќањето на владината делегација, најавите веќе можат да се споредат со резултатите. Политички средби имаше, но не и со раководството на Конгресот или Сенатот. Најекспонираниот контакт со државниот секретар Марко Рубио беше краток разговор, а најконкретната нова економска можност – потенцијалното учество на DFC во „Чебрен и Галиште“, допрва треба да се претвори во договор.
Засега нема објавен нов договор за голема американска инвестиција склучен како резултат на посетата. Петте милиони долари за развој на проектот за антимон, кои се споменуваа како пример за американски економски интерес во Македонија, се реални, но биле договорени уште во април.
Што беше најавено пред заминувањето?
Најавата на Мицкоски непосредно пред патувањето беше амбициозна.
„Планирани се средби на ултра високо ниво во рамките на Сенатот, Конгресот и Стејт департментот“, рече тој, најавувајќи и средби со DFC, организација која ја опиша како важна за финансирање високотехнолошки проекти.
Покрај енергетиката и напредната технологија, Мицкоски најави разговори и со компании од воената индустрија кои Владата сака да ги привлече во Македонија. Како потенцијал што може да им биде понуден го посочи и армискиот полигон Криволак.
За вториот дел од патувањето, во Њујорк, беа најавени средби со повеќе државници на маргините на Генералното собрание на ОН, како и обиди за билатерални разговори со претставници на земјите од Заливот.
Со такви најави, мерката за резултатите од посетата е релативно јасна: високи политички контакти, продлабочување на односите со Вашингтон и, пред сè, отворање конкретни економски проекти.
Политички средби имаше, но не со раководството на Конгресот или Сенатот
Во Вашингтон Мицкоски оствари средби со претставници на американскиот Конгрес, меѓу кои конгресменката Клаудија Тени и конгресменот Кит Селф, претседател на Поткомитетот за Европа во Комитетот за надворешни работи на Претставничкиот дом.
Посетата вклучи и настап во Atlantic Council. Американскиот тинк-тенк официјално го најави Мицкоски за разговор посветен на односите меѓу САД и Македонија и европскиот пат на земјата. Настанот се одржа на 17 септември.
Во Њујорк следуваше средбата со заменик-државниот секретар Кристофер Ландау. На американска страна на разговорот, според објавените информации, учествуваа и високи функционери од Стејт департментот задолжени за Европа и Балканот. Од институционална гледна точка, токму овој разговор е меѓу најзначајните политички средби од американската посета.
А што беше средбата со Марко Рубио?
Најголемо внимание во домашната јавност, сепак, доби контактот на Мицкоски со американскиот државен секретар Марко Рубио.
Мицкоски го претстави разговорот како значаен за македонско-американското стратешко партнерство. Но, објавената снимка покажува краток разговор, а во јавниот распоред и официјалните објави на Стејт департментот не беше објавен посебен текст за формална билатерална средба Мицкоски–Рубио.
Тоа не значи дека директниот контакт со американскиот државен секретар нема дипломатска вредност. Особено за време на Генералното собрание на ОН, кога на едно место се наоѓаат десетици шефови на држави и влади, кратките директни разговори се вообичаен дел од дипломатијата.
Но, за точна оценка треба да се прави разлика меѓу таков контакт и формална билатерална средба со однапред утврдена агенда, делегации и официјално американско соопштение.
DFC може да биде најважниот резултат
Економски најинтересниот дел од посетата е разговорот со Американската развојна финансиска корпорација. Тука треба да се разграничат две работи.
DFC веќе е присутна во Македонија преку проектот за антимон во Крстов Дол. Но, тоа не е резултат од оваа посета. Американската институција официјално објави уште на 7 април дека потпишала договор со Pela Global Limited за пет милиони долари проектно-развојно финансирање за повторно активирање на рудникот и преработката на антимон во Крстов Дол. Средствата се наменети за процена на минералните ресурси, физибилити студии, инженерски анализи, трошоци и подготовка за евентуална изградба. DFC тогаш го означи проектот како своја прва инвестиција во антимон и прв проект во Македонија. Петте милиони долари се конкретни, но не се обезбедени со септемвриската посета.
Она што е ново е можноста DFC да учествува во финансирањето на многу поголем проект – „Чебрен и Галиште“.
По враќањето од САД, Мицкоски објасни дека пред американската институција го презентирал капиталниот проект и дека очекува во следниот период тој да биде дополнително разработен. Носител би била ЕСМ, која треба да обезбеди финансиска конструкција преку соодветна постапка, а премиерот очекува меѓу потенцијалните финансиери да се појави и DFC.
На 29 септември отиде чекор понатаму, изјавувајќи дека смета оти постојат финансиски институции заинтересирани да го финансираат „Чебрен и Галиште“ и дека една од нив е DFC. Според Мицкоски, пресметките и ажурираните физибилити студии покажуваат двоцифрена внатрешна стапка на поврат.
Тоа е конкретен следен чекор од американските разговори. Но, во овој момент нема потпишан договор со DFC, нема дефиниран износ на американско финансирање и нема конечна одлука дека токму оваа институција ќе го финансира проектот.
Разликата е важна: постои интерес и отворен процес, но инвестицијата сè уште не е договорена.
А дата-центрите, гасоводот и американските компании?
Во текот и по посетата беа споменувани и други можности – американски инвестиции во дата-центри, високите технологии, енергетиката, гасната инфраструктура, автомобилската, фармацевтската и одбранбената индустрија.
Мицкоски по враќањето рече дека делегацијата разговарала со претставници на компании од воената, ИТ, автомобилската и фармацевтската индустрија. Во јавноста беа споменати и можни дата-центри и инвестиции во енергетската инфраструктура.
Но, до 29 септември нема јавно објавен конечен договор со американска компанија за дата-центар, нема објавена вредност и рок за таква инвестиција, ниту потпишан инвестициски договор за компанија од одбранбената индустрија.
Разговорите може да прераснат во инвестиции, но во сегашниот биланс остануваат разговори.
Колку луѓе отпатуваа во САД?
Ова стана една од најспорните теми по посетата.
Опозицијата тврдеше дека во Њујорк престојувала владина делегација од околу 50 лица. Мицкоски го отфрли тоа и по враќањето рече дека бројката била „многу, многу помала“, можеби и помалку од половина од 50.
Тоа би значело помалку од 25 лица, но премиерот не соопшти точна бројка. Тој објасни дека повеќе владини претставници биле во Њујорк поради различни настани во рамките на Генералното собрание на ОН и паралелните економски средби. Затоа не може со сигурност да се тврди ниту дека делегацијата броела 50, ниту дека биле точно 25 луѓе.
За јавноста останува едноставно прашање: кој патувал и колку чинело патувањето?
Без официјален список на патници и детални податоци за авионските билети, сместувањето, дневниците и останатите расходи, невозможно е да се направи финансиска пресметка и да се одговори дали трошокот бил пропорционален со резултатите.
Што покажуваат американските извори?
Интересна е разликата меѓу домашната и американската видливост на посетата. Во Македонија речиси секоја средба беше посебна вест. Во американските извори сликата е потивка.
Atlantic Council официјално го документираше настапот на Мицкоски.
Од друга страна, при пребарувањето на јавно достапните објави на Стејт департментот не се наоѓа посебен официјален текст за разговорот Мицкоски–Рубио од оваа посета.
Тоа покажува дека домашната медиумска и политичка тежина на посетата е поголема од нејзината видливост во американскиот јавен простор.
Конечниот биланс сè уште зависи од она што треба да следува
Ако најавените проекти останат на ниво на разговори, резултатот од посетата ќе остане пред сè дипломатски. Ако, пак, DFC навистина влезе во финансирањето на „Чебрен и Галиште“, или некоја од компаниите со кои се разговарало донесе инвестиција во Македонија, посетата ќе добие конкретен и мерлив економски резултат.
Засега билансот е поедноставен: имаше политички средби и контакти, имаше разговори со потенцијални инвеститори и има отворена можност за соработка со DFC. Но, нема нова голема американска инвестиција со објавено име, износ и потпишан договор што може директно да се припише на ова патување.
А за да може да се одговори и на прашањето дали цената на посетата била оправдана, потребна е информација која воопшто не зависи од Вашингтон: Владата да ги објави точниот состав на делегацијата и вкупните трошоци за патувањето.
Дури тогаш јавноста ќе може да ја направи целата пресметка.
