Skip to content
Лични податоци за идентификација, диплома, возачка дозвола, различни потврди, а во одредени ситуации и квалификуван електронски потпис – Бугарија почна да ја гради инфраструктурата преку која голем дел од документите што денес ги носиме или ги испраќаме на хартија ќе можат безбедно да се користат преку мобилен телефон.
Бугарската влада на 29 септември донесе одлука со која официјално почнува подготовката за воведување на Европскиот паричник за дигитален идентитет. Тоа не значи дека Бугарите веќе можат да ја преземат апликацијата. Целта е системот и механизмите за негово користење во земјата и преку границите на ЕУ да бидат изградени до крајот на 2026 година.
Новиот паричник треба да биде многу повеќе од фотографија од лична карта зачувана во телефон.
Тој ќе овозможува корисникот електронски да го докаже својот идентитет пред државна институција или приватна компанија, да приложи проверливи дигитални документи и потврди и да користи квалификуван електронски потпис. Системот ќе биде поврзан со националните средства за електронска идентификација и со институциите и компаниите што издаваат или проверуваат такви податоци.
Од диплома до отворање банкарска сметка
Европската рамка покажува колку широко треба да биде користењето на дигиталниот паричник.
Во него ќе може да се чуваат и споделуваат проверливи образовни квалификации, како универзитетска диплома, мобилна возачка дозвола и други електронски потврди. Паричникот е предвиден и за идентификација при користење електронски јавни услуги, отворање банкарска сметка, аплицирање за работа или студии, потпишување договори и во одредени случаи користење здравствени и социјални услуги.
На пример, наместо при пријавување на универзитет или работно место човек да испраќа скенирана диплома, институцијата што ја издала ќе може да обезбеди проверлива дигитална потврда која корисникот ја чува во својот паричник и ја споделува кога ќе му биде потребна.
Истото важи и за електронското потпишување. Европската рамка предвидува преку паричникот да може да се создава квалификуван електронски потпис со правно признавање.
Не мора секогаш да покажете сè за себе
Една од поважните разлики во однос на класичните документи е можноста корисникот да открие само податок што е неопходен за конкретната услуга.
Ако некој треба само да докаже дека е полнолетен, системот е замислен така што може да потврди дека лицето е над потребната возраст без истовремено да ги открива датумот на раѓање, адресата и другите информации што стојат на физичната лична карта.
Европската комисија го нарекува овој принцип „селективно откривање“ – корисникот контролира кои информации ги дава и кому.
Податоците не треба да се споделуваат автоматски. Според европските правила, корисникот одлучува кои информации ги предава на конкретната услуга, а системот е дизајниран со ограничување на следењето и профилирањето.
Ќе работи и преку граница
Токму прекуграничната употреба е една од главните причини зошто се создава европски, а не само национален систем.
Сите членки на ЕУ се обврзани до крајот на 2026 година да понудат најмалку еден Европски паричник за дигитален идентитет. Паричниците нема да бидат една идентична апликација за цела Европа, туку национални решенија изградени според исти стандарди за да можат меѓусебно да комуницираат.
Практично, диплома издадена во една членка треба да може електронски да се провери при аплицирање во друга, а идентификацијата преку паричник од една земја да функционира и кај услуги во друга членка.
Бугарија до крајот на годинава треба да ја изгради токму инфраструктурата што ќе овозможи национална и прекугранична употреба, како и националната шема преку која паричникот ќе се сертифицира.
Телефонот нема веднаш да ја исфрли пластичната лична карта
Иако наједноставниот опис е „лична карта во телефон“, дигиталниот паричник не треба да се меша со обична дигитална копија на физичкиот документ.
Во него ќе се чуваат официјално издадени и криптографски проверливи податоци за идентитетот и други дигитални документи. Европската рамка предвидува користењето на паричникот да биде доброволно.
Тоа значи и дека воведувањето на апликацијата само по себе не значи автоматско укинување на физичните лични карти, пасоши или другите документи.
Следниот чекор во Бугарија е Министерството за иновации и дигитална трансформација да го разработи моделот за управување, да го организира развојот и техничкото одржување и да обезбеди интеграција со постојните државни системи. Министерот ќе биде и надзорен орган за доставувачите на дигиталните паричници и контакт-точка со европските институции.
Така, засега Бугарија не ја „стави личната карта во телефон“ – туку го започна последниот дел од инфраструктурата што треба тоа да го направи возможно.
А рокот веќе тече: до крајот на 2026 година сите членки на Европската Унија треба да им понудат на граѓаните и жителите барем едно решение за Европски дигитален идентитет.
