Skip to content
На хартија, Србија на 25 октомври избира нов парламент. Во реалноста, кампањата сè повеќе личи на референдум за Александар Вучиќ и за политичкиот систем што повеќе од една деценија се гради околу него. Неговото име е на изборната листа на власта, тој ја води кампањата и ги повикува главните противници на телевизиско соочување. Од другата страна е Студентската листа, израсната од протестите што директно го предизвикаа начинот на владеење на СНС. Дури и дел од партиите што првично планираа самостоен настап се повлекоа за да ја поддржат.
Оставката од функцијата претседател на Србија на 27 септември дополнително ја персонализираше трката. Вучиќ ја предаде должноста на Ана Брнабиќ, но не се повлече од политиката. Напротив, влезе во изборната кампања без претседателските обврски и како носител на листата „Александар Вучиќ – Обединета Србија“. Аналитичарот Владимир Вулетиќ за РТС оцени дека оставката не изгледала како проштален говор, туку како најава за трка за премиерската функција и дека „целата тежина“ на кампањата на власта сега паѓа врз Вучиќ.
Од претседателската палата директно во кампања
Само еден ден по предавањето на претседателската функција, Вучиќ веќе зборуваше за тоа што ќе се случува на 25 октомври. Тој порача дека неговата коалиција е подготвена да ја „брани народната волја“ и дека сè повеќе луѓе ќе излезат на избори за, како што рече, да спречат победа на оние што би ја уништиле земјата.
Во кампањата Вучиќ инсистира и на директно телевизиско соочување со првиот кандидат на Студентската листа, Илија Срдановиќ. РТС ги покани двајцата на дебата, а Студентската листа побара дополнителни информации за темата, форматот, времетраењето и учесниците, без целосно да ја исклучи можноста за соочување.
И тоа е показател за начинот на кој се развива кампањата: иако на изборите учествуваат повеќе листи со различни програми, најголемото внимание се концентрира на политичкиот судир меѓу листата предводена од Вучиќ и студентското движење што бара промена.
Студентите како главен предизвик
Необично за српската политика е што најголемиот предизвик за власта не произлезе од традиционалната партиска опозиција. Студентската листа е политички производ на повеќемесечните протести и незадоволството што се прошири низ Србија.
Уште поинтересно е што дел од опозицијата реши да се тргне од изборната трка за да не ги распрснува гласовите. Коалицијата „Народна Србија“, составена од Народното движење на Србија, Еколошкото востание и Новото лице на Србија, веќе имаше предадено листа со 10.500 потписи, но потоа соопшти дека ја повлекува и дека ќе ја поддржи Студентската листа. Образложението на лидерот на Народното движење на Србија, Мирослав Алексиќ, практично ја опишува атмосферата во која се одржуваат изборите: според него, против власта може да се настапи само во „референдумска атмосфера“ и со единствен фронт.
Тоа не значи дека сите противници на Вучиќ имаат иста политика. Меѓу нив постојат големи разлики – од односот кон ЕУ и Косово до економијата и надворешната политика. Но дел од нив очигледно проценуваат дека на овие избори поважна е промената на власта отколку меѓусебните програмски разлики.
Европската Унија во втор план
Токму тука станува интересна уште една промена во српската политика. Темата што со години беше една од главните политички поделби, членството во Европската Унија, oвојпат е потисната од домашната битка.
ЕУ не исчезна од кампањата. Листата „Европска Србија“ на Мариника Тепиќ и Здравко Понош и на 29 септември зборуваше за европската интеграција. Понош порача дека членството во Унијата нема да значи губење на националниот идентитет и дека Србија треба да биде „таму каде што припаѓа“. На другиот крај од политичкиот спектар се опциите што бараат дистанцирање од Брисел, додека „Руската странка“ зборува за приближување на Србија кон БРИКС.
Но ниту ЕУ, ниту БРИКС, ниту традиционалната дебата Исток или Запад ја диктираат главната линија на кампањата.
Србија ги започна преговорите за членство во ЕУ уште во 2014 година. Повеќе од една деценија подоцна, европската интеграција останува официјална државна политика, но веќе не е големото ветување околу кое се организира целата изборна трка.
Едно име на гласачкото ливче
Највидливиот знак за персонализацијата е самото име на листата на власта, „Александар Вучиќ – Обединета Србија“.
Вучиќ повеќе не е претседател на државата, но останува централната фигура на владејачката кампања. На 28 септември, на пример, настапуваше во Пожаревац со пораки за инфраструктурата, станбените кредити за младите, развојот и стабилноста, но истовремено изборната битка ја претстави како борба против оние за кои тврдеше дека стојат зад Студентската листа. Студентите истиот ден зборуваа за вработување според стручност, а не според партиска припадност, и за промена на системот.
Така зад персонализираниот судир сепак постојат и две различни политички пораки: власта бара продолжување на досегашниот курс, додека Студентската листа настапува со барање за системски промени.
Што навистина се избира на 25 октомври?
Формално, 250 пратеници во Народното собрание.
Но, изборите доаѓаат по повеќемесечни протести, по оставката на Вучиќ од претседателската функција и со Студентската листа како нов политички фактор. Затоа резултатот ќе покаже не само кој може да формира влада, туку и колкава изборна поддршка има политичкиот континуитет што го нуди листата на Вучиќ и колкав дел од протестното незадоволство Студентската листа успеала да го претвори во гласови.
ЕУ, Косово, Русија, економијата и животниот стандард не исчезнаа од политиката. Но во оваа кампања над нив се издигна едно друго прашање.
Тоа веќе не го поставуваат само аналитичарите. Дел од опозицијата самата зборува за создавање „референдумска атмосфера“, владејачката листа го носи името на Вучиќ, а јавниот сервис токму него и првиот кандидат на Студентската листа ги повикува на директна дебата.
На 25 октомври Србија избира парламент. Но кампањата сè повеќе го претвора тоа гласање и во политички тест за ерата на Александар Вучиќ.
