Skip to content
По речиси две години протести и блокади, студентското движење во Србија за првпат директно влегува во парламентарна изборна трка. Предвремените избори се закажани за 25 октомври, а студентите веќе ја формираа групата граѓани „Студентска листа – Студенти победуваат“.
Движењето се појави по уривањето на настрешницата на железничката станица во Нови Сад во ноември 2024 година, кога загинаа 16 лица. Од барање одговорност за трагедијата, протестите прераснаа во поширока критика на институциите, корупцијата и начинот на управување со државата. По повеќемесечен притисок, едно од главните студентски барања – предвремени парламентарни избори – сега е исполнето.
Студентите тврдат дека веќе имаат подготвена изборна листа и политичка програма, но целосниот состав сè уште не е објавен. Засега се познати 14 потписници на групата граѓани, додека конечната листа треба да биде објавена по завршувањето на формалната постапка.
Изборот на кандидатите се правел преку факултетските пленуми. Меѓу условите било кандидатите да не бидат актуелни членови на опозициски партии, да немаат минато во Српската напредна странка и да го прифатат студентскиот политички програм.
Едно од имињата околу кое се отвори најголема дебата е ректорот на Белградскиот универзитет, Владан Ѓокиќ. Според информации на Н1, неговата кандидатура била ветирана со минимална разлика од еден глас, 43 факултети биле за вето, а 42 против. Одлуката, сепак, сè уште не е конечна.
На другата страна е Српската напредна странка, која веќе подолго време фактички води кампања. Александар Вучиќ, кој повеќе не може повторно да се кандидира за претседател, се споменува како иден кандидат за премиер на СНС. Власта останува најорганизираната политичка структура во земјата, но за првпат по подолг период влегува во избори со нов противник кој не произлегува од традиционалната опозиција.
Токму тоа ја прави трката тешко предвидлива.
Студентите во изминатите месеци успеаја да мобилизираат десетици илјади луѓе на улиците, но изборите поставуваат сосема поинаков тест. Протестната поддршка сега треба да се претвори во гласови, изборна инфраструктура, контролори и присуство и надвор од големите универзитетски центри.
Дополнителна неизвесност внесува и поделбата на опозицијата. Дел од партиите најавија поддршка за студентската листа, додека други ќе настапат самостојно или во посебни коалиции. Наместо еден блок против СНС, гласачите ќе имаат повеќе опозициски колони.
Тоа носи и најголем ризик за противниците на власта – расцепување на гласовите. Студентите веќе предупредуваат дека сите опозициски актери треба да внимаваат нивните одлуки да не доведат до распрснување на поддршката.
Во Србија се избираат 250 пратеници, а за поднесување изборна листа се потребни најмалку 10.000 потписи. Мандатите се распределуваат пропорционално, што значи дека бројот на листи и распределбата на гласовите може директно да влијаат врз конечниот однос на силите во парламентот.
Изборите на 25 октомври затоа нема да бидат само уште едно мерење меѓу СНС и класичната опозиција. За првпат во трката влегува политички субјект создаден од улицата и студентските блокади.
Клучното прашање е дали студентите ќе успеат протестната енергија да ја претворат во изборна сила, или СНС повторно ќе ја задржи доминацијата преку својата партиска организација и широка мрежа на гласачи.
