Skip to content
На два дена пред американските меѓуизбори, демократите се во позиција да ја прекинат републиканската контрола врз Конгресот и да му ја отежнат втората половина од претседателскиот мандат на Доналд Трамп. Последните анкети укажуваат на можен пресврт во Претставничкиот дом, додека битката за Сенатот останува понеизвесна. Повеќе од 51 милион Американци веќе гласале, а изборите на 3 ноември ќе одлучат дали Трамп ќе продолжи да владее со поддршка од двата дома или ќе мора да се соочи со демократско мнозинство.
Сите 435 места во Претставничкиот дом, 35 во Сенатот
На 3 ноември Американците ќе избираат нов состав на Претставничкиот дом и дел од Сенатот, на избори што традиционално се одржуваат на половина од четиригодишниот претседателски мандат.
Конгресот на САД го сочинуваат два дома. Во Претставничкиот дом се избираат сите 435 членови, чиј мандат трае две години. За мнозинство се потребни 218 места.
Во Сенатот, кој има 100 членови со шестгодишен мандат, оваа година се одлучува за 35 места, од кои 33 на редовни и две на специјални избори.
Републиканците во изборите влегуваат со контрола врз двата дома, но со значително потешка позиција во Претставничкиот дом.
На демократите им се потребни само неколку дополнителни места за да го преземат мнозинството во Претставничкиот дом. Во Сенатот, каде што републиканците имаат 53, а демократите 47 места, предизвикот е поголем – за да обезбедат мнозинство, демократите треба да освојат најмалку четири места повеќе отколку што ќе изгубат.
Анкетите најавуваат пресврт
Последното истражување на Ројтерс и Ипсос, објавено на 26 октомври, покажува предност на демократите од 53 наспроти 44 проценти меѓу веројатните гласачи.
Истовремено, поддршката за претседателот Доналд Трамп се спуштила на 32 проценти, што претставува сериозен политички товар за републиканските кандидати.
Анализите на изборните единици дополнително ја зацврстуваат предноста на демократите.
Според податоците претставени на CNN на 28 октомври, демократите имаат најмалку блага предност во 223 изборни единици за Претставничкиот дом, врз основа на процените на два изборни аналитички центри.
Тоа е повеќе од потребните 218 места за мнозинство. За споредба, една година претходно демократите биле во поволна позиција само во 206 изборни единици.
Сепак, станува збор за проекции, а не за освоени мандати. Особено во изборните единици со мала разлика, конечниот резултат ќе зависи од излезноста и од мобилизацијата на гласачите во последните денови.
Повеќе од 51 милион Американци веќе гласаа
Една од особеностите на овие избори е големиот број граѓани што го искористиле предвременото гласање.
Според податоците објавени од Ројтерс на 31 октомври, повеќе од 51 милион Американци веќе го дале својот глас.
Во неколку сојузни држави е забележан значителен раст на раното гласање во споредба со меѓуизборите во 2022 година.
Во Тексас зголемувањето изнесува околу 50 проценти, во Мејн 44 проценти, а во Канзас 34 проценти, според податоците анализирани од Асошиејтед прес.
Големата излезност, меѓутоа, не може однапред да се претвори во предност за една партија. И демократите и републиканците настојуваат што поголем дел од нивните гласачи да излезат пред изборниот ден.
Тексас може да биде најголемото изненадување
Една од највнимателно следените трки е онаа за Сенатот во Тексас, држава која со децении претставува републиканско упориште.
Демократите немаат победено на избори за функција на ниво на целата држава од 1994 година, но оваа година анкетите покажуваат дека демократскиот кандидат Џејмс Таларико има реални шанси против републиканецот Кен Пакстон.
Дел од истражувањата му даваат мала предност на Таларико, што ја прави трката значително понеизвесна отколку во претходните изборни циклуси.
Тексас има особено политичко значење бидејќи беше една од државите во кои Трамп успеа да ја прошири својата поддршка меѓу латиноамериканските гласачи на претседателските избори во 2024 година.
Евентуална победа на демократите би претставувала историски пресврт, но и сериозен удар за републиканците во битката за задржување на Сенатот.
Трката добива дополнително внимание и поради финансиската поддршка што милијардерот Илон Маск ја насочил кон републиканскиот кандидат и неговите сојузници.
Републиканците трошат пари и таму каде што не очекуваа проблеми
Промената на изборната атмосфера се гледа и во распределбата на средствата за кампањата.
Според анализа на Ројтерс, републиканските донатори и политички организации биле принудени да насочат дополнителни средства во десетици изборни единици што претходно се сметале за релативно сигурни.
Тоа значи дека републиканците не се борат само да освојат нови места, туку и да задржат дел од оние што досега ги контролирале.
Демократите, пак, се обидуваат незадоволството од економските услови и од политиките на Трамп да го претворат во изборна предност.
Сепак, американскиот изборен систем не гарантира дека партијата со најголема поддршка на национално ниво ќе освои и најмногу места во Претставничкиот дом. Одлучувачки се резултатите во поединечните изборни единици.
Што ќе се промени ако демократите победат?
Изборите нема да го сменат претседателот на САД. Доналд Трамп останува во Белата куќа до јануари 2029 година, но составот на Конгресот ќе одреди колкава политичка поддршка ќе има за спроведување на својата агенда.
Ако демократите го освојат Претставничкиот дом, ќе можат да блокираат дел од законските предлози на администрацијата, да покренуваат конгресни истраги и да бараат документи и сведочења од владини функционери.
Контролата врз Претставничкиот дом би им дала и значително влијание врз преговорите за федералниот буџет и јавниот долг.
Но, ако демократите го освојат и Сенатот, последиците би биле уште поголеми.
Сенатот ги потврдува номинациите за федерални судии, високи функционери и амбасадори. Демократско мнозинство би можело да го забави или блокира назначувањето на дел од кандидатите на Трамп.
Особено значајно би било влијанието врз судството, бидејќи евентуално празно место во Врховниот суд би можело да стане предмет на сериозен политички судир.
Сепак, дури и ако демократите ги освојат двата дома, Трамп ќе го задржи правото на претседателско вето и значителните извршни овластувања. За надминување на претседателското вето вообичаено е потребно двотретинско мнозинство во двата дома.
Според анализата на Ројтерс, најверојатна последица од поделена власт би биле потешки преговори за буџетот, финансирањето на федералните институции и задолжувањето на државата.
Трамп го условува признавањето на резултатите
На само една недела пред гласањето, американскиот претседател повторно отвори прашања за регуларноста на изборите.
Запрашан дали ќе ги почитува резултатите доколку републиканците го загубат мнозинството, Трамп одговори дека ќе ги прифати доколку изборите бидат чесни.
На дополнителното прашање како би соработувал со демократско мнозинство, тој посочи дека претседателот располага со силно право на вето и дека во такви ситуации е неопходно постигнување политички договори.
Изјавата предизвика внимание поради неговото однесување по претседателските избори во 2020 година, кога одби да го признае поразот од Џо Бајден и изнесуваше неосновани тврдења за масовна изборна измама.
Сепак, сегашната изјава не претставува директна најава дека Трамп нема да ги признае резултатите. Тој го услови нивното прифаќање со оценката за регуларноста на изборниот процес.
Американскиот претседател нема овластување самостојно да ги поништи резултатите од конгресните избори. Нивното спроведување и потврдување е во надлежност на сојузните држави, а евентуалните спорови се решаваат преку предвидените законски механизми.
Правните битки започнаа пред гласањето
Последниот викенд пред изборите е одбележан и со правни спорови во неколку сојузни држави.
Во Алјаска, федералните обвинители истражуваат дали соработници на демократската кандидатка за Сенатот, Мери Пелтола, помогнале во кандидатурата на пензиониран наставник чие име е речиси идентично со името на актуелниот републикански сенатор Ден Саливан.
Сомневањата се дека сличноста на имињата би можела да предизвика забуна меѓу гласачите. Обвинувањата се отфрлени од засегнатите страни.
Во Калифорнија, пак, федерален апелациски суд го одби барањето на Министерството за правда да се издвојат повеќе од 20.000 гласачки ливчиња испратени по пошта, поради сомневања во избирачкото право на дел од гласачите.
Администрацијата најави можност спорот да го изнесе пред Врховниот суд.
Според Ројтерс, Министерството за правда покренало и постапки против повеќе сојузни држави за пристап до детални избирачки списоци.
Овие постапки ја зголемуваат политичката напнатост пред гласањето, но сами по себе не претставуваат доказ за изборна измама.
Изборите ќе имаат последици и за Европа
Иако во центарот на кампањата се американските економски и внатрешнополитички прашања, резултатите би можеле да влијаат и врз надворешната политика на Вашингтон.
Демократско мнозинство во Претставничкиот дом би можело да ја засили конгресната контрола врз одлуките на администрацијата за воената и финансиската поддршка на Украина, односите со Русија и политиката кон НАТО.
Доколку демократите го освојат и Сенатот, ќе добијат дополнително влијание врз именувањето дипломати и високи функционери задолжени за американската надворешна политика.
Сепак, претседателот ќе продолжи да ги има главните извршни овластувања во водењето на надворешната политика, поради што промената на мнозинството во Конгресот не би значела автоматска промена на американските позиции.
Одлуката се носи на 3 ноември
Последните анкети им даваат предност на демократите, но исходот во Сенатот останува отворен.
За републиканците, задржувањето на барем еден од двата дома би значело зачувување на важен дел од политичкото влијание во Вашингтон.
За демократите, освојувањето на Претставничкиот дом би било прв чекор кон воспоставување посилна институционална контрола врз администрацијата на Трамп, додека евентуалното преземање и на Сенатот би претставувало значително поголем политички пресврт.
Изборите на 3 ноември ќе покажат дали републиканците ќе ја задржат целосната контрола врз Конгресот или американскиот претседател ќе мора да ја помине втората половина од својот мандат со опозиција што располага со значително поголема институционална моќ.
