Skip to content
Високи функционери во владата на поранешниот унгарски премиер Виктор Орбан ќе бидат под истрага за милијарди евра исчезнати средства од ЕУ, изјави за „Политико“ антикорупциската агенција на земјата.
Повикот за враќање на исчезнатите средства доаѓа во време кога наследникот на Орбан, Петер Маѓар, се обидува да го убеди Брисел дека земјата е подготвена да добие повеќе од 10 милијарди евра замрзнати средства од ЕУ поради загриженост за владеењето на правото.
Ференц Пал Биро, претседател на Унгарскиот орган за интегритет, рече дека „високите политичари можат и веројатно ќе бидат одговорни“ за нивната вмешаност во наводна шема за систематска измама на европските даночни обврзници за време на 16-годишното владеење на Орбан. Биро рече дека неговиот тим „идентификувал голем број кривични случаи каде што лично верувам дека како земја треба да можеме да ги вратиме овие средства и да ги репатрираме, бидејќи повеќето од нив веќе ја напуштиле земјата“. Тој не изнесе конкретни обвинувања против Орбан или други членови на неговиот внатрешен круг.
Унгарскиот орган за интегритет, основан во 2022 година како дел од реформите наметнати од Брисел, го надгледува трошењето и безбедноста на средствата од ЕУ. Таа е независна од владата и веројатно ќе биде одговорна за демонтирање на мрежите на кронизам создадени под Орбан, кои опфаќаат сè, од градежништво до комунални услуги и медиуми. Биро е на чело на надзорниот орган од нејзиното основање.
Според надзорниот орган, на три компании им биле доделени најголемиот дел од државните договори за снабдување со стоки и услуги, при што износот што се наплаќа за тие договори бил вештачки зголемен. Биро рече дека владата потрошила околу 10 милијарди евра за трите фирми во текот на изминатите четири години. Тој не ги именуваше вклучените компании.
„Преценетите цени, за кои веруваме дека се поврзани со ризик од корупција, изнесуваат 3,5 милијарди евра“, рече тој, додавајќи дека тендерите за јавни набавки биле „манипулирани“ и дека цените за основните стоки биле неколку пати повисоки од пазарните цени. Под претходната влада, унгарската држава „стана најголемиот актер на пазарот“, рече тој.
Маѓар, кој ја презеде функцијата во мај по убедливата изборна победа еден месец претходно, постојано го обвинуваше својот претходник за корупција.
Минатиот месец, Маѓар се сретна со претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, во Брисел. По состанокот, тој рече дека се согласиле да „одмрзнат“ 16,4 милијарди евра средства што Будимпешта ги задржала поради кршење на своите обврски според правото на ЕУ.
Сепак, владата на Унгарија сè уште ќе мора да презентира убедлив план за тоа како планира да спроведе критични реформи и да ги распредели парите до крајот на август, или ризикува целосно да ги изгуби средствата.
Според Биро, Унгарија „значително заостанува“ во однос на надзорот врз тоа како се трошат и следат овие средства.
Биро објасни дека под претходната влада бил подложен на политички мотивирани напади – како и обиди за поткуп – додека се обидувал да ја истражи шемата за јавни набавки. Тој рече дека на неговата сопруга ѝ била понудена работа – од кого одби да каже – што вклучувала висока плата без работа; тој исто така бил приведен и обвинет за несоодветно користење на неговиот службен автомобил.
Тој рече дека новата администрација треба да преземе чекори за да се справи со овие обвинувања за корупција и закани што е можно поскоро, вклучително и со истрага на оние што се одговорни за наводните нерегуларности.
„Една од главните задачи врз кои е изградена новата влада, врз која е изградена оваа убедлива победа, е борбата против корупцијата и враќањето на средствата. Правдата мора да победи и луѓето мора да го вратат она што им е украдено“, инсистираше Биро.
Нула толеранција
Коментирајќи ги обвинувањата, портпаролот на Европската комисија рече дека има „нулта толеранција за измама против буџетот на ЕУ“.
„Земјите-членки се на прво место во спречувањето, откривањето и ефикасното справување со какви било неправилности, вклучително и измама поврзана со финансирањето на ЕУ што го спроведуваат, како што се кохезиските фондови“, рече портпаролот. Доколку истражителите и обвинителите на ЕУ откријат неправилности, „Комисијата ќе продолжи со земјите-членки за да се осигури дека сите прекумерно потрошени средства на ЕУ ќе бидат вратени од корисниците“, додаде тој.
Биро рече дека унгарската влада сè уште не се обратила до органот ниту дефинирала како сака да соработува со надзорниот орган, но дека е подготвена да го сподели она што го знае.
„Имаме богатство од информации и откривме голем број случаи. Во зависност од тоа како ќе се воспостави меѓуинституционалната соработка и каква ќе биде улогата на агенцијата за враќање на средства; или можеме сами да го направиме тоа или можеме да ги пренесеме овие информации до надлежните органи“, рече тој.
Националната канцеларија за враќање на средства е ново тело што Маѓар вети дека ќе го формира за да истражува злоупотреба на државни средства.
Минатиот месец, Маѓар објави дека неговата влада ќе се приклучи на Европското јавно обвинителство, нешто што Орбан одби да го стори. Европското јавно обвинителство има овластување да истражува и гони кривични дела поврзани со буџетот на ЕУ, како што се измама и корупција.
