Skip to content
Европската комисија ги повика граѓаните да складираат храна, вода и основни залихи најмалку 72 часа, покренувајќи прашања зошто Брисел сега издава такви препораки и од какви закани се подготвува Европа да се заштити.
Треба да се напомене дека ова не е одговор на непосредна закана, туку поширока стратегија што првично беше усвоена во март 2025 година.
Стратегијата за подготвеност за 2025 година
Потоа Европската комисија ја презентираше Стратегијата за подготвеност на Унијата, која вклучува 30 мерки за зајакнување на способноста на ЕУ и нејзините земји-членки да реагираат на различни кризни ситуации. Тие вклучуваат развој на упатства за создавање домашни залихи доволни за најмалку 72 часа, зајакнување на заштитата на критичната инфраструктура, подобрување на системите за рано предупредување, организирање заеднички кризни вежби и подобра координација помеѓу цивилните и воените служби.
Сега Европската комисија презентираше поконкретни упатства за спроведување на оваа стратегија. Комисијата им советува на граѓаните да имаат основни залихи во своите домови и претходно спакувана торба за итни случаи или ранец со најпотребните предмети во случај на брза евакуација, за да можат да ги задоволат своите основни потреби додека системот за помош не стане целосно оперативен на терен.
Иако некои од новите предлози повеќе личат на типични бирократски бриселски досетки отколку на сериозни мерки за справување со кризи, како што е воведувањето на Европски ден на подготвеност, причините зошто ЕУ сè повеќе инсистира на подготовка на своето население во последните години се сосема јасни.
Русија како најголема безбедносна закана
Европа се соочува со сериозно загрозена безбедносна средина, првенствено поради руската инвазија на Украина и зголеменото присуство на хибридни закани. Не станува збор само за можноста за директен воен конфликт, туку и за сајбер напади и саботажа на енергетската и транспортната инфраструктура. Неодамнешните примери вклучуваат обид за напад со дрон што носеше експлозиви врз украински транспортен авион во Лајпциг, Германија, во август, за што германската влада ја обвини Русија.
Предупредувањата од европските институции потврдуваат дека ова не се само хипотетички закани. Советот на ЕУ во март 2026 година ги осуди долгорочните и координирани руски хибридни операции насочени против Европската Унија и нејзините членки.
Претседателката на Европската комисија, Урсула фон дер Лајен, предупреди уште во октомври 2025 година дека Европа е изложена на хибридна војна, откако руски беспилотни летала и воени авиони го нарушија полскиот и естонскиот воздушен простор, додека неидентификувани беспилотни летала предизвикаа прекини на данските аеродроми и воени бази.
„Ова не се случува случајно, тоа е систематска кампања за вознемирување на нашите граѓани со цел да нè ослабнат нас и нашата поддршка за Украина. Ова е хибридна војна и бара соодветни одговори“, рече таа во тоа време.
Во септември оваа година, таа повторно предупреди на сè посериозни безбедносни закани. „Хибридните закани со кои се соочува Европа се сè помалку хибридни и сè помалку праведни закани“, рече таа.
Размерот на проблемот го покажуваат и истражувањата на европските јавни медиуми, кои уште во март 2025 година идентификуваа повеќе од 60 потврдени или сомнителни случаи на руска хибридна активност. Конкретни примери се запаливите пакети што предизвикаа пожари во логистичките системи на Германија, Полска и Обединетото Кралство во 2024 година.
Русија навистина се заканува со нуклеарно оружје
Русија, која речиси пет години води агресивна војна против Украина и чии претставници редовно им се закануваат на европските земји, воопшто не придонесува за безбедносната ситуација. На крајот на септември оваа година, Москва му се закани на НАТО со можна употреба на нуклеарно оружје во случај на обид за изолирање на Калининград, руската енклава на Балтичкото Море.
Фотографија: EPA
Американското растојание од Европа е исто така фактор
Дополнителна причина за европска загриженост е растечкото растојание на Соединетите Американски Држави од Европа. Со враќањето на Доналд Трамп во Белата куќа, веродостојноста на американските безбедносни гаранции врз кои Европа ја темели својата одбрана со децении е сериозно доведена во прашање.
Трамп постојано повторуваше дека САД нема нужно да ги бранат сојузниците кои не трошат доволно за одбрана, а во март 2026 година повторно ги доведе во прашање обврските на Америка кон НАТО. Така, Европа се соочува со сè посериозни закани од Русија, но и со растечка неизвесност за идната американска заштита.
Кибер нападите не доаѓаат само од Русија
Кибер нападите, кои не мора да бидат поврзани со Русија или која било друга земја, претставуваат посебна опасност. Тие можат да бидат извршени од организирани криминални групи со финансиски интереси во прашање, но и од поединци или други групи кои сакаат да предизвикаат нарушувања. Јасно е дека нападите врз болници, електрични мрежи, банки или телекомуникациски системи можат сериозно да го загрозат секојдневниот живот на граѓаните.
Според извештајот на Европската агенција за сајбер безбедност, јавната администрација беше најчесто напаѓаниот сектор, со 32 проценти од регистрираните инциденти. Агенцијата особено предупредува на напади со ransomware кои можат да ги парализираат информациските системи, но и на зголемената употреба на вештачка интелигенција во злонамерни операции.
Во ноември 2025 година, американската компанија Anthropic објави дека открила голема сајбер шпионска операција поврзана со Кина, во која вештачката интелигенција извршила голем дел од задачите самостојно.
Голема криза не бара војна
Големото затемнување во Шпанија и Португалија во април 2025 година, кога милиони луѓе останаа без електрична енергија, а транспортот, комуникациите и другите услуги беа сериозно нарушени, покажа дека сериозните кризи не мора да бидат резултат на војна или непријателска акција. Истрагата покажа дека причината е низа технички проблеми во електроенергетскиот систем.
Гледачи на тенискиот турнир Мадрид Опен за време на голем затемнување во Шпанија. Фотографија: EPA
Текстот продолжува под рекламата
Дополнителна закана претставуваат природните катастрофи, кои, според Европската агенција за животна средина, предизвикале економска штета од 822 милијарди евра во ЕУ од 1980 до 2024 година.
Пандемијата на коронавирус, исто така, покажа колку брзо можат да се појават прекини во снабдувањето со лекови, медицинска опрема и други основни производи.
Дали ЕУ очекува непосредна закана?
„Европската Унија се соочува со невидени закани, од геополитички тензии и конфликти, сајбер ризици и манипулација со информации до климатските промени и растечките ризици од природни опасности. Комисијата презентираше Стратегија за Унија за подготвеност за да ѝ помогне на ЕУ подобро да ги предвиди, спречи и одговори на овие закани“, се наведува на веб-страницата на Европската Унија.
И покрај сериозните безбедносни предупредувања, нема индикации дека новите упатства се издадени поради сознание за непосреден напад или специфична претстојна катастрофа. Во најновите упатства, Комисијата експлицитно нагласува дека препораките за 72 часа снабдување не се поврзани со непосредната опасност.
Три дена беа избрани како меѓународно прифатен минимален стандард за подготвеност, врз основа на искуството од претходните катастрофи, за време на кои на службите за итни случаи им е потребно време да организираат помош за населението.
Европската комесарка за подготвеност и управување со кризи, Хаџа Лахиб, исто така, понуди конкретен пример за таква опасност. Во разговор за италијанската новинска агенција АНСА, таа предупреди дека сајбер нападот врз супермаркетите може да го наруши снабдувањето со основни производи.
„Замислете ситуација каде што не можете да одите на шопинг во супермаркет или, можеби, да зовриете вода: затоа е важно да имате јасен преглед и добра свест за различните закани со кои би можеле да се соочиме, денес и во иднина“, објасни таа.
