Црна Гора е следна во ЕУ

Францускиот претседател Емануел Макрон и германскиот канцелар Фридрих Мерц од Самитот ЕУ – Западен Балкан во Тиват испратија јасна порака дека Европската Унија мора повторно да ја покаже политичката волја за проширување, а Црна Гора ја поставија како највидлив кандидат за следно членство.

Макрон изјави дека европските лидери се во Тиват за да ја поддржат Црна Гора на патот кон Европската Унија и дека земјата треба што поскоро да се интегрира во европското семејство. Мерц, пак, оцени дека проширувањето со години доцни и дека Унијата мора да покаже дека не само што сака, туку и дека е подготвена за прием на нови членки.

Пораката од Тиват е важна затоа што доаѓа во момент кога проширувањето повторно се враќа како геополитичка тема, а не само како технички процес на преговори. Европскиот совет го постави самитот под темата „заеднички просперитет и стабилност на ЕУ и Западен Балкан“, со фокус на проширувањето, постепената интеграција, Планот за раст и безбедносната отпорност на регионот.

Црна Гора во овој момент е најнапредниот кандидат во преговорите со ЕУ. Земјата ги има отворено сите 33 преговарачки поглавја и има затворено дел од нив, со амбиција да стане 28. членка на Унијата до 2028 година. Сепак, Брисел и натаму инсистира на реформи во владеењето на правото, судството, борбата против корупцијата и институционалната одговорност.

Токму затоа пораките на Макрон и Мерц имаат двојно значење. Од една страна, тие ја охрабруваат Црна Гора и испраќаат сигнал до целиот регион дека проширувањето не е затворена врата. Од друга страна, тие ја потсетуваат ЕУ дека не може бесконечно да зборува за европска перспектива без конкретни чекори, рокови и политички резултати.

За Македонија, ваквата порака е чувствителна. Земјата беше меѓу првите во регионот што го отвори европскиот процес, но денес е во застој поради уставните измени и блокираната преговарачка динамика. Додека Црна Гора се профилира како следна членка, а Албанија се движи со забрзано темпо во процесот, Македонија ризикува да остане на маргините на новата европска динамика.

Во Тиват се гледа дека проширувањето веќе не е само прашање на формални критериуми, туку и на видливост, дипломатска активност и способност земјите кандидатки да ја убедат ЕУ дека се подготвени за следниот чекор. Црна Гора во моментов ја користи таа политичка предност, додека другите земји од регионот мора да покажат дека имаат стратегија, реформи и јасен однос кон европските обврски.

Изјавата на Мерц дека ЕУ направила грешки бидејќи 13 години не примила ниту една нова членка ја отвора и внатрешната дебата во Унијата. Последната земја што влезе во ЕУ беше Хрватска во 2013 година. Оттогаш, Западен Балкан остана во чекалницата, додека војната во Украина, руското влијание, кинеските економски позиции и безбедносната нестабилност ја вратија потребата од побрза европска интеграција.

Самитот во Тиват затоа не е само поддршка за Црна Гора, туку тест за тоа дали ЕУ навистина е подготвена да го претвори проширувањето од политичка формула во реален процес. За Македонија, пораката е уште подиректна: во новата трка кон ЕУ нема доволно место за пасивност, дипломатска тишина и чекање процесот сам да се одблокира.