Skip to content
Речиси секој што пораснал во поранешна Југославија се сеќава на тешките, топли јоргани и нивните препознатливи навлаки со голем отвор во средината. Она што денес изгледа како необичен дизајн, всушност имало практична намена – да го олесни местењето на постелнината и одржувањето на јорганите кои често биле полнети со волна или пердуви.
Отворот најчесто имал форма на ромб и бил поставен точно во средината на навлаката. За разлика од денешните модели, кои се затвораат со патент или копчиња, старите јоргански навлаки овозможувале јорганот да се вметне директно низ централниот отвор.
Ова решение било особено корисно поради тежината на некогашните јоргани. Нивното ставање во класична навлака барало многу превртување, влечење и дополнително местење за да се распоредат сите четири агли.
Со отворот на средината постапката била значително поедноставна. Јорганот се вметнувал низ ромбот, а потоа со рацете се распоредувал кон рабовите на навлаката.
Освен што го олеснувал местењето, ваквиот дизајн овозможувал и полесно поправање на положбата на јорганот доколку се поместел во текот на ноќта.
Како што пишува хрватска „Слободна Далмација“, централниот отвор бил практично решение кое со децении се користело во домаќинствата низ Југославија.
Имало и економска причина за неговата широка употреба. За изработка на ваквите навлаки не биле потребни патенти, копчиња или други дополнителни делови. Тоа го поедноставувало шиењето, ги намалувало трошоците и овозможувало полесна поправка.
Навлаките биле едноставни и за одржување. Лесно се ваделе, переле и сушеле, што било особено важно во период кога автоматските машини за перење не биле достапни во секое домаќинство.
Со текот на времето, старите тешки јоргани постепено биле заменети со полесни прекривки и современи навлаки со патенти или копчиња, кои овозможуваат целосно затворање на постелнината.
Така, препознатливиот ромбоиден отвор речиси исчезнал од секојдневната употреба.
Денес ваквите навлаки сè уште можат да се најдат во старите ормари, викендичките и домовите на повозрасните генерации. За многумина се препознатлив дел од домашниот живот во поранешна Југославија.
Иако на помладите генерации им изгледа необично, отворот на средината не бил грешка во производството ниту само декоративен детал. Тој бил едноставно и економично решение за полесно местење на тешките јоргани.
