Skip to content
Албанскиот аватар познат како Диела, претставен како првиот министер во светот создаден со вештачка интелигенција, требаше да биде симбол на борбата против корупцијата. Наместо тоа, проектот сега се соочува со сериозен скандал – лидерите на државната агенција што го разви системот се под истрага за местење тендери.
Облечена во традиционална носија и со мистериозна насмевка, Диела стана заштитно лице на напорите на премиерот Еди Рама да ја намали корупцијата во Албанија, додека земјата се обидува да се приближи до членството во Европската Унија. Во изминатата година, виртуелната „министерка“ настапуваше на меѓународни конференции и беше промовирана како пример за тоа како вештачката интелигенција може да се вгради во институциите.
Дури и во албанскиот парламент, Диела се обрати со порака дека е „повредена“ од критиките дека нејзината работа е неуставна.
„Јас немам лични амбиции или интереси. Имам само податоци, знаење и алгоритми посветени на тоа да им служам на граѓаните непристрасно, транспарентно и без замор“, порача таа во видео-обраќање, со знамињата на Албанија и ЕУ зад себе.
Што всушност прави Диела?
Во пракса, Диела им помага на граѓаните да аплицираат за државни услуги преку интернет, со цел да се елиминира долгогодишната пракса на мито за побрзо завршување на документи. Наскоро требаше да почне и со анализа на апликации за јавни набавки, за да процени кој понудувач е најквалификуван – врз основа на податоци.
Проектот беше претставен како клучен чекор во борбата против корупцијата – услов што Албанија мора да го исполни за да напредува кон ЕУ.
Но потоа следуваше скандал
Во декември, специјалното обвинителство соопшти дека директорката на Националната агенција за информатичко општество и нејзиниот заменик се ставени во домашен притвор. Тие се осомничени дека учествувале во криминална мрежа која манипулирала со јавни тендери преку заплашување.
Токму оваа агенција е одговорна за дигиталната инфраструктура на државата – вклучувајќи ја и Диела.
Иако против нив сè уште не е поднесено официјално обвинение, случајот фрли сериозна сенка врз проектот.
Премиерот Еди Рама изјави дека ќе почека судски исход:
„Мора да видиме што ќе покаже истрагата. Не можеме однапред да судиме.“
Борба против корупцијата – или парадокс?
Специјалното обвинителство во последните години отвори истраги и против други високи функционери, меѓу кои и поранешниот претседател Илир Мета, градоначалникот на Тирана, како и вицепремиерката Белинда Балуку.
Истовремено, ова предизвика политички тензии и протести. Опозицијата го обвинува Рама дека ја користи борбата против корупцијата селективно, додека неговите поддржувачи тврдат дека токму тоа покажува дека системот конечно функционира.
Дали АИ може да биде непристрасен „министер“?
Експертите се поделени.
Според Анди Хоџај од Кралскиот колеџ во Лондон, Диела е порака до Брисел:
„Рама сака да ѝ покаже на ЕУ дека ја сфаќа сериозно борбата против корупцијата.“
Но германски аналитичари предупредуваат дека, иако АИ може да ја зголеми ефикасноста, проблемот не е во алгоритмите, туку во луѓето што ги контролираат.
Фактот што токму креаторите на Диела се под истрага отвори сериозни прашања:
– Може ли вештачка интелигенција да открие корупција ако податоците што ги добива се манипулирани?
– И дали дигитализацијата навистина значи транспарентност?
„Има чад – но и оган“
И покрај скандалот, Рама тврди дека истрагите се доказ дека системот функционира:
„Албанија се обидува да се справи со корупцијата – со сите слабости, грешки и болки. Но тоа е вистинскиот пат.“
Дали Диела ќе остане симбол на технолошки напредок или ќе стане уште еден пример за добро спакувана илузија – останува да се види.
Извор: The New York Times