Skip to content
Камионските превозници од Босна и Херцеговина и Србија и денес остануваат на блокади на товарните гранични терминали, со порака дека сè уште нема конкретно, потпишано решение за проблемот што со години им го „јаде“ работниот ден: правилото 90/180 за престој во Шенген, кое професионалните возачи го достигнуваат брзо, па завршуваат како „прекршители“ во систем што не прави разлика меѓу турист и човек што вози стока низ Европа.
Конзорциумот „Логистика БиХ“, кој ги координира протестите во БиХ, соопшти дека блокадите ќе продолжат сè додека не добијат јасни гаранции дека ќе се воведе одржливо решение за професионалните возачи од земјите надвор од Шенген. Нивната позиција е дека најавите од Брисел не се доволни ако не се преточат во формален механизам што ќе важи на целото подрачје, без простор за различни толкувања по гранични премини и национални служби.
Протестниот бран во регионот почна на 26 јануари, кога превозниците од БиХ, Србија, Црна Гора и Северна Македонија синхронизирано ги блокираа товарните терминали на повеќе премини кон ЕУ. Во меѓувреме, економските последици станаа главниот аргумент на бизнис-заедницата: според проценките што ги пренесуваат регионалните комори, директната штета се мери во десетици милиони евра дневно поради застој во извозот и увозот, расипливи стоки и прекин на снабдувачки ланци.
Од европска страна, во игра е најавена „нова визна стратегија“ што треба да овозможи системско решение – специјален режим или специфични визи/правила за продолжен краток престој за професионални возачи од земји надвор од Шенген. Токму затоа денес се најавува и клучен координациски момент: состанок меѓу претставници на превозниците од Србија и БиХ, на кој треба заеднички да одлучат дали и под кои услови би ја прекинале блокадата.
Сликата, сепак, не е иста во целиот регион. Во Северна Македонија, дел од организаторите најавија дека блокадите ќе бидат ставени во мирување по официјална комуникација дека Европската комисија подготвува решение, додека во Црна Гора имаше сигнал за повлекување по разговори со владините претставници. БиХ и Србија, барем засега, остануваат на линијата „без потпис – нема деблокада“.
Во суштина, кризата не е само административна, туку структурна. Правилото 90/180 е дизајнирано за патници, не за луѓе што работат на тркала. Додека ЕУ го гради својот систем на дигитална контрола на влез-излез и ја затегнува безбедносната и миграциската рамка, транспортниот сектор од Балканот тврди дека плаќа цена за нешто што не го предизвикал: возачите влегуваат и излегуваат по задача, но нивните денови се бројат како да се на одмор. Во тој судир, протестот е притисок врз Брисел – но и тест за способноста на државите од регионот да настапат заеднички таму каде што економијата им е најранлива: на граница.