Што треба да знаете за EES пред воведувањето на 10 април

Што треба да знаете за EES пред воведувањето на 10 април е прашањето што станува важно за патниците од Северна Македонија и од другите земји надвор од ЕУ и Шенген, бидејќи од 10 април 2026 година системот за влез и излез на Европската Унија ќе стане целосно оперативен на надворешните граници на 29 европски земји. Тоа значи дека за кратки престои до 90 дена во период од 180 дена, класичните печати во пасошите ќе бидат заменети со дигитална евиденција за влез, излез и евентуално одбивање на влез, а ќе се собираат и фотографија на лицето, отпечатоци од прсти и податоци од патната исправа.

Во пракса, новиот систем ќе важи за државјани што не се од ЕУ или Шенген и патуваат туристички, деловно или за друг краток престој, вклучително и за оние што не им треба виза за влез. Ирска и Кипар не се дел од овој режим, а исклучоци има за граѓани на земјите што го користат системот, за лица со дозвола за престој или долгорочна виза, како и за одредени други категории патници. За децата под 12 години нема земање отпечатоци, но и тие ќе бидат фотографирани при регистрацијата.

Она што најмногу ќе го почувствуваат патниците е првиот контакт на граница. Регистрацијата по правило ќе се прави при пристигнување, а биометриски пасош не е формално задолжителен, иако овозможува побрза постапка преку самопослужувачки киосци. Патниците со обичен пасош ќе мора да поминат низ шалтерска регистрација, а одбивање да се дадат биометриски податоци може да значи и одбивање на влез. Дел од податоците ќе се чуваат до три години, за следните проверки да бидат побрзи. Паралелно, постои и официјалната апликација Travel to Europe, преку која дел од патниците со биометриски пасош можат однапред, до 72 часа пред патувањето, да внесат податоци и фотографија, но таа не го заменува разговорот и контролата на самата граница.

Пошироката слика е дека Брисел го претставува EES како алатка за подобра контрола на престојот, откривање злоупотреби на идентитет и спречување нерегуларна миграција, а првите резултати веќе се користат како аргумент дека системот ја засилува безбедноста. Европската комисија соопшти дека во фазата на постепено воведување биле регистрирани повеќе од 45 милиони преминувања на граница, повеќе од 24.000 одбивања на влез и над 600 лица означени како безбедносен ризик. Но истовремено, европските аеродроми и авиокомпании предупредуваат на подолги редици и почетни застои, особено во првите месеци по целосното активирање, па новиот систем, барем на стартот, ќе значи и повеќе безбедност и повеќе нервоза за патниците.