Skip to content
Е-цигарите повторно се најдоа во фокусот на здравствените дебати, откако нова научна проценка објавена во списанието Carcinogenesis отвори сериозни сомнежи дека никотинските е-цигари би можеле да бидат поврзани со рак на белите дробови и усната празнина. Истражувачкиот тим, кој анализирал поширок корпус студии објавени меѓу 2017 и 2025 година, оценува дека овие производи се „веројатно канцерогени“, но истовремено признава дека сè уште нема долгорочни популациски податоци што би овозможиле прецизно мерење на реалниот ризик кај луѓето.
Новата проценка не значи дека науката веќе донела конечна пресуда, туку дека се натрупуваат предупредувачки сигнали. Светската здравствена организација наведува дека е-цигарите не се безбедни и дека создаваат токсични материи, од кои дел се познати како причинители на рак, додека американскиот ЦДЦ предупредува дека аеросолот може да содржи канцерогени хемикалии, тешки метали и ситни честички што навлегуваат длабоко во белите дробови.
Во позадина на оваа расправа стои и пошироката дилема што со години го следи вапингот: дали тој е помалку штетна алтернатива на пушењето или нов здравствен проблем што дури сега почнува да се открива. Една систематска ревизија од 2025 година утврдила дека кај корисниците на е-цигари има значајни биомаркери поврзани со ризик од рак, како оксидативен стрес, оштетување на ДНК и генотоксичност, но во исто време нагласила дека доказите за директен, веќе измерен ризик од рак кај луѓето и натаму се ограничени.
Токму тука е и линијата на поделба меѓу научниците. Дел од експертите сметаат дека новата проценка правилно предупредува дека не треба да се чекаат децении за да се реагира, додека други предупредуваат дека заклучокот е преголем исчекор, бидејќи не ги споредува доволно јасно е-цигарите со класичното пушење и не прави секогаш разлика меѓу присуство на штетна супстанца и реална доза што навистина би предизвикала болест.
Затоа пораката што засега се издвојува е повнимателна отколку сензационалистичка. Е-цигарите не можат да се сметаат за безопасни, особено за младите и за луѓето што никогаш не пушеле. Но истовремено, некои здравствени организации и понатаму укажуваат дека легалните е-цигари се помалку штетни од класичните цигари и дека сè уште нема цврст доказ дека самото вапирање веќе е директно докажан причинител на рак. Тоа значи дека предупредувањата стануваат посилни, но и дека научната расправа сè уште не е затворена.