Skip to content
Виралната вест дека научници пронашле нешто „налик на Атлантида“ покрај брегот на Австралија звучи како откритие на исчезнат подводен град, но научната слика е поинаква и, всушност, посериозна. Не станува збор за пронајдени урнатини на некоја митска цивилизација, туку за реконструкција на огромен праисториски копнен предел северозападно од Австралија, кој денес е под вода, а во далечното минато можел да биде дом на голем број луѓе.
Основата на денешните наслови не е сосема ново откритие од 2026 година, туку научна студија објавена во декември 2023 година во списанието Quaternary Science Reviews, предводена од истражувачи од Griffith University. Во неа се анализира т.н. Сахул, праисторискиот копнен масив што во ледено време ги поврзувал денешна Австралија и Нова Гвинеја, кога нивото на морето било значително пониско од денешното.
Истражувачите користеле високорезолуциски батиметриски податоци, односно мапи на морското дно, за да реконструираат како изгледал северозападниот континентален праг на Австралија пред десетици илјади години. Според нивната анализа, тој простор во еден период бил голем архипелаг, а подоцна целосно сув копнен појас со внатрешно море, големо слатководно езеро, длабоки клисури и пространи рамнини.
Токму тука доаѓа споредбата со Атлантида. Таа не е научен термин, туку популарна новинарска метафора за „изгубен свет под море“. BBC Science Focus јасно наведува дека станува збор за реален потонат пејзаж што медиумски се споредува со митската Атлантида, а не за откривање на легендарен град.
Највпечатливиот дел од студијата е демографскиот модел. Според проценките на тимот, овој денес потопен простор во различни периоди можел да издржува меѓу 50.000 и 500.000 луѓе. Тоа не значи дека научниците пронашле траги од половина милион жители, туку дека природните услови на теренот биле доволно поволни за толкав потенцијален број население.
Потоа дошло морето. Истражувањето посочува дека брзото глобално покачување на морското ниво меѓу 14.500 и 14.100 години, а потоа и меѓу 12.000 и 9.000 години пред денес, потопило околу половина од северозападниот праг. Според авторите, тоа веројатно ги турнало тогашните човечки популации да се повлекуваат кон денешните делови на Кимберли и Арнем Ленд, а можеби оставило трага и во културните промени, вклучително и во појавата на нови стилови на карпеста уметност.
Во научка смисла, ова откритие е важно поради две работи. Прво, затоа што покажува дека под денешното море може да лежат клучни делови од раната човечка историја на Австралија. И второ, затоа што го менува начинот на кој се раскажува приказната за населувањето на овој дел од светот: не само преку денешното копно, туку и преку огромни простори што повеќе не се видливи.
Затоа сензационалниот наслов со Атлантида е привлечен, но вистинската приказна е подлабока. Научниците не пронашле легенда, туку изгубен пејзаж. Не откриле митски град, туку потврда дека дел од човечката историја буквално исчезнал под морето. И токму во тоа е силата на оваа вест: не во фантазијата, туку во сознанието дека под водите крај Австралија можеби лежи еден заборавен свет што некогаш бил дел од секојдневниот живот на луѓето