Skip to content
EES системот, новиот европски дигитален режим за влез и излез од Шенген-зоната, требаше да ја забрза контролата на патниците, но два месеца по целосното активирање, на 10 април 2026 година, европските аеродроми и гранични премини се соочуваат со долги редици, различни процедури и предупредување од Frontex дека стабилизацијата може да трае една до две години.
Системот се однесува на патници од земји надвор од ЕУ кои патуваат на краток престој во 29 европски земји. Наместо класичен печат во пасошот, EES бележи дигитален влез, излез или одбивање влез, заедно со фотографија на лицето, отпечатоци од прсти и податоци од патниот документ. Европската комисија го претстави како клучен чекор за модернизација на надворешните граници, спречување злоупотреби и подобра контрола на престојот во Шенген.
Но, токму првото биометриско регистрирање се покажа како најслаба точка. Уку Сарекано, заменик-извршен директор на Frontex, на настан на британската асоцијација ABTA во Лондон изјави дека земањето отпечатоци од прсти при првиот влез е „најпредизвикувачкиот дел“ од примената. Според него, системот би можел да се стабилизира за една до две години, бидејќи најголемиот товар е првичната регистрација на патниците.
Проблемот не е само во технологијата, туку и во различното спроведување од држава до држава. Дел од земјите, според Frontex, имаат посебни ресурси и подобро организирани процедури, додека други сè уште се мачат со практичната примена. Тоа создава нееднакво искуство за патниците: на едно место системот функционира релативно мазно, на друго место истата процедура се претвора во застој.
Дополнителна нервоза предизвикуваат извештаите дека некои патници повторно биле барани да дадат отпечатоци и по првата регистрација, иако тоа не треба да биде редовна практика. Сарекано призна дека таквите пристапи треба да се коригираат и дека Frontex работи на усогласување на граничните процедури.
За туристичкиот сектор, предупредувањето доаѓа во најлош можен момент — пред летната сезона, кога притисокот врз аеродромите, пристаништата и копнените премини традиционално расте. Главниот извршен директор на ABTA, Марк Танзер, ја оцени прогнозата за можна двегодишна нестабилност како „многу болна“, додека Airlines UK порача дека европските власти имаат уште работа за да го направат системот предвидлив за патниците и авиокомпаниите.
Европската комисија, пак, го брани системот преку безбедносните резултати. На 10 април 2026 година соопшти дека од почетокот на постепеното воведување биле регистрирани повеќе од 52 милиони влезови и излези, над 27.000 одбивања на влез, а повеќе од 700 лица биле идентификувани како безбедносен ризик за Европа.
Во суштина, EES системот ја отвори старата европска дилема: како да се добие построга и посигурна граница без патниците да ја платат цената преку хаос, редици и непредвидливи процедури. Намерата е дигитална и безбедносна модернизација, но првите месеци покажуваат дека технологијата на хартија и реалноста на граничниот премин не се движат со иста брзина.
