Директорот Китановиќ може да заврши и во затвор

Објавата со која директорот на Агенцијата за остварување на правата на заедниците Далибор Китановиќ го смести Ратко Младиќ меѓу „Генералите на небеската војска“ можеби нема да остане само политички скандал. Македонскиот Кривичен законик содржи посебна одредба за јавно одобрување и оправдување геноцид, злосторства против човечноста и воени злосторства, а за одредени форми на делото е предвидена и затворска казна до пет години.

Неговата објава отвора сосема конкретно правно прашање: дали претставува само величење на ликот на Младиќ или, гледана во контекстот на неговата правосилна пресуда, може да биде оценета и како јавно одобрување или оправдување на злосторствата за кои тој е осуден?

Токму тука влегува членот 407-а.

Што објави Китановиќ?

Китановиќ, актуелен директор на државната Агенција за остварување на правата на заедниците, на својот профил на Инстаграм објави фотомонтажа на која Ратко Младиќ е прикажан заедно со повеќе личности од српската историја, меѓу кои и Дража Михајловиќ.

Над нив стои натписот „Генерали на небеската војска“.

Со самата композиција Младиќ е претставен позитивно, како дел од пантеон на воени и национални фигури, по неговата смрт во Хаг каде издржуваше доживотна затворска казна.

Токму позитивното претставување на Младиќ е причината поради која ВЛЕН, СДСМ, ДУИ и ЛДП побараа одговорност, а ЛДП јавно ги повика МВР и Јавното обвинителство да проверат дали во објавите има елементи на кривично дело.

Член 407-а предвидува и затвор

Актуелниот член 407-а од Кривичниот законик е изменет во 2023 година и токму неговата сегашна верзија е релевантна за случајот.

Во првиот став се казнува лице кое јавно „негира, грубо минимизира, одобрува или оправдува“ геноцид, злосторство против човечноста или воено злосторство опфатено со членовите 403 до 407.

За основниот облик е предвидена парична казна или затвор до три години.

Но вториот став е уште поважен за случајот со Младиќ.

Кога станува збор за злосторство „утврдено со правосилна пресуда“ на домашен или меѓународен суд, законот предвидува затвор од една до три години.

А кај Младиќ токму тоа е неспорно.

Меѓународниот резидуален механизам за кривични трибунали во 2021 година правосилно ги потврди неговите осуди за геноцид, злосторства против човечноста и прекршување на законите и обичаите на војувањето, како и доживотната затворска казна.

Тоа значи дека во евентуална постапка нема повторно да се докажува дали во Сребреница имало геноцид или дали Младиќ бил одговорен за злосторствата за кои е осуден.

Тоа веќе е правосилно утврдено.

Инстаграм е токму видот простор што го опфаќа законот

Членот 407-а посебно го опфаќа и ширењето вакви содржини преку информациски систем.

Во ставот 3 се предвидува затвор од една до три години и кога негирањето, минимизирањето, одобрувањето или оправдувањето се врши преку информациски систем, јавен собир, говор, симболи или на друг јавен начин.

Социјалните мрежи затоа не претставуваат некаков приватен простор надвор од кривичното право само затоа што објавата е поставена на личен профил.

Ако профилот и содржината се јавно достапни, а објавата исполнува други законски услови, интернетот е токму медиумот што законодавецот го имал предвид кога го регулирал јавното ширење ваква содржина.

Токму од тоа би зависело дали позитивната митологизација на осуденикот ја преминува линијата и станува одобрување или оправдување на неговите злосторства.

Кај Младиќ нема простор за аргумент дека пресудата не е конечна

Овој случај дополнително се разликува од политички расправии околу историски личности за кои нема правосилна меѓународна пресуда.

Младиќ не е само контроверзен воен командант.

Тој е лице чија кривична одговорност е утврдена со правосилна пресуда на меѓународен суд.

Механизмот во Хаг ја потврди неговата одговорност за геноцидот во Сребреница, за прогон, истребување, убиства, депортации и присилни преместувања, за тероризирање и незаконски напади врз цивилите во Сараево и за земање припадници на ОН како заложници.

Тоа е важно затоа што токму правосилно утврдените злосторства членот 407-а ги издвојува во посебен став со задолжително предвидена затворска казна од една до три години доколку се исполнат останатите елементи на делото.

Казната може да достигне и пет години

Членот има и потежок облик.

Ако ваквото однесување поттикнува омраза, дискриминација или насилство врз лица или групи врз основа на нивната раса, националност, етничко потекло, религија и други заштитени основи, законот предвидува затвор од една до пет години.

Истата рамка може да се примени и ако е предизвикано вознемирување на јавноста или начинот на извршување е особено застрашувачки или навредлив.

Но и тука не може однапред да се тврди дека објавата на Китановиќ го исполнува потешкиот облик.

Тоа би барало посебно докажување.

Функцијата директор на државна институција сама по себе не го претвора автоматски делото во потежок облик според член 407-а. Таа, сепак, е политички и институционално важна затоа што Китановиќ раководи токму со Агенцијата чија задача е заштита и остварување на правата на заедниците.

Политички скандал веќе има, за кривично дело треба обвинител

На политичко ниво случајот е веќе јасен.

Директор на државна агенција објавил позитивно интонирана композиција во која човек правосилно осуден за геноцид е претставен како „генерал на небеската војска“. Тоа предизвика осуди и од власта и од опозицијата, а ЛДП веќе побара МВР и Обвинителството да го испитаат случајот.

На правно ниво, сепак, не е доволно јавноста да ја оцени објавата како срамна, навредлива или како глорификација.

Потребно е надлежните институции да утврдат дали конкретната порака го исполнува прецизниот законски праг на „одобрување или оправдување“ на геноцид, злосторства против човечноста или воени злосторства.

Ако Обвинителството оцени дека тој праг е исполнет и тоа го докаже пред суд, приказната за објавата на Китановиќ веќе не би завршила само со барање за негова смена.