Skip to content
Да влезете во соба и да заборавите што сте барале, да ги оставите клучевите на необично место или на половина разговор да ви „избега“ мислата, искуството што многу бремени жени го опишуваат како „труднички мозок“ можеби има поконкретна биолошка основа отколку што досега се знаеше.
Ново истражување посочи мозочно коло преку кое долготрајно високите нивоа на естроген би можеле привремено да влијаат врз одредени видови меморија. Но најважната ограда е уште на почетокот: механизмот е детално докажан кај глувци, додека кај луѓето научниците засега пронашле само образец што е во согласност со истата хипотеза.
Истражувањето, објавено во Science Bulletin, го следело влијанието на високи и продолжени концентрации на естроген слични на оние во бременоста. Кај лабораториските глувци тие нивоа предизвикале привремени нарушувања на мемориските задачи, без притоа да се забележат промени во расположението или мотивацијата.
Научниците потоа го следеле сигналот до латералниот хипоталамус, област во мозокот во која откриле голем број GABA-ергични неврони. Овие клетки вообичаено испраќаат инхибиторни, односно „смирувачки“ сигнали кон други мозочни региони.
При продолжено високо ниво на естроген, активноста на овие неврони се зголемила. Тие испраќаат сигнали кон CA3-регионот на хипокампусот, структура која има важна улога во создавањето и обработката на меморијата. Резултатот кај глувците бил послабо извршување на одредени мемориски задачи.
Уште поважен бил следниот експеримент. Кога истражувачите го потиснале патот од хипоталамусот кон хипокампусот, проблемите со меморијата кај глувците се повлекле. Кога истиот пат бил вештачки активиран, мемориските потешкотии се појавиле дури и без дополнително покачување на естрогенот.
Сличен ефект добиле и кога генетски ги отстраниле естрогенските рецептори од одредени хипоталамусни неврони. Тоа им овозможило на научниците кај животинскиот модел да воспостават причинска врска меѓу хормонот, конкретното мозочно коло и меморискиот ефект.
Но човечкиот дел од истражувањето бил многу поинаков.
Научниците тестирале мемориски функции кај 70 жени, меѓу кои имало бремени жени во различни фази и жени кои не биле бремени. На тестовите за долгорочна, краткорочна и работна меморија, одредени потешкотии станале повидливи во доцната бременост.
Повисоките концентрации на естроген биле поврзани со послаби резултати на неколку мемориски задачи и откако истражувачите ги земале предвид други фактори што можат да влијаат врз когнитивното функционирање.
Сепак, научниците не го снимале ниту го манипулирале истото мозочно коло кај жените. Затоа човечките резултати не докажуваат дека кај бремените жени се случува идентичниот процес што бил демонстриран кај глувците.
Тие само покажуваат дека две работи се појавуваат заедно: високи нивоа на естроген во доцната бременост и промени во одредени мемориски задачи. Самите автори нагласуваат дека за луѓето станува збор за доказ што ја поддржува хипотезата, а не за конечна потврда на причинскиот механизам.
Токму тука е важна и една од најчестите заблуди за таканаречениот „труднички мозок“.
Резултатите не покажуваат општ пад на интелигенцијата. Промените биле специфични за одредени когнитивни задачи. Истражувачите ги опишуваат како суптилни и привремени, а не како поширок пад на когнитивните способности.
Тоа е во согласност и со пошироката научна литература. Систематски преглед објавен во 2025 година, кој опфатил 31 студија со повеќе од 3.000 бремени и небремени жени, заклучил дека бременоста е поврзана со скромни промени пред сè во вербалната меморија и вниманието, но дека резултатите меѓу различните истражувања не се целосно усогласени.
Естрогенот, исто така, веројатно не е единствениот фактор што треба да се земе предвид.
Бременоста носи промени во спиењето, физичкиот замор, расположението, секојдневниот товар и повеќе други физиолошки и психолошки фактори кои можат да влијаат врз концентрацијата или врз чувството дека меморијата е послаба. Претходните истражувања не даваат едноставен одговор колкав дел од заборавањето може да му се припише на секој од нив.
Новата студија затоа не значи дека е пронајден „лек за трудничкото заборавање“. Експерименталното блокирање на рецептори и нервни патишта било направено кај животни и не претставува предложен третман за бремени жени.
Не значи ниту дека секоја промена во меморијата или концентрацијата за време на бременоста треба автоматски да се припише на „труднички мозок“. Необични, нагли или изразени когнитивни и невролошки промени бараат индивидуална медицинска процена, наместо претпоставка дека се нормален дел од бременоста.
Она што новото истражување го додава е многу попрецизна трага за една појава што долго време се опишувала главно преку лично искуство: можен пат од високото ниво на естроген, преку латералниот хипоталамус, до хипокампусот и одредени функции на меморијата.
Дали токму истиот биолошки синџир функционира и во човечкиот мозок, останува следното големо прашање.
