Skip to content
Ана Брнабиќ од 28 септември е на чело на Србија, но со важна правна разлика – таа не е избрана за претседателка на избори, туку како претседателка на Народното собрание ја презеде функцијата вршителка на должноста претседател по оставката на Александар Вучиќ.
Според српските закони, функцијата може да ја извршува најмногу три месеци, до изборот на нов претседател.
Нејзиното доаѓање на врвот на државата е последната станица во една невообичаено брза политичка кариера. За само една деценија Брнабиќ помина од менаџерка во приватниот сектор и непартиска технократка, преку министерка, три мандати како премиерка и претседателка на парламентот, до привремена шефица на државата.
Но нејзината политичка биографија е придружена и со долга низа контроверзии – од деловните врски на нејзиниот брат и државните тендери, преку имотот и користењето државна вила, до нејзините ставови за Сребреница, Косово, изборните нерегуларности, протестите и независните медиуми.
Станува збор за случаи од различна тежина. Кај дел од нив постојат институционални наоди, кај други станува збор за истражувачки новинарски откритија, а кај трети за политички обвинувања или спорни јавни изјави без утврдена кривична одговорност.
Од Америка и Британија до српската влада
Ана Брнабиќ е родена на 28 септември 1975 година во Белград.
Дипломирала деловна администрација на Универзитетот Нортвуд во Мичиген, а магистерски студии по менаџмент и маркетинг завршила на Универзитетот Хал во Велика Британија.
Пред да влезе во политиката работела со меѓународни организации, странски инвеститори и локални самоуправи.
Била ангажирана на проекти финансирани од USAID, учествувала во работата на Националната алијанса за локален економски развој – NALED, а работела и во секторот за обновлива енергија.
Била директорка на Continental Wind Serbia и активна во здруженија поврзани со енергијата од ветер.
Во 2016 година Александар Вучиќ ја внесе во Владата како министерка за државна управа и локална самоуправа.
Само една година подоцна, откако Вучиќ беше избран за претседател, ја предложи Брнабиќ за премиерка.
Во 2017 година таа стана првата жена на чело на српската влада и првата отворено геј личност на таа функција.
Во тоа време сè уште не беше членка на Српската напредна странка и во јавноста беше претставувана пред сè како технократски избор, ориентиран кон дигитализацијата, економијата и модернизацијата на администрацијата.
Во октомври 2019 година официјално се зачлени во СНС, а подоцна влезе и во партиското претседателство.
Од тој момент нејзината политичка улога сè повеќе се оддалечуваше од првичниот имиџ на непартиска експертка.
Врската со Вучиќ
Уште од нејзиниот избор за премиерка се поставуваше прашањето колкава политичка автономија има Брнабиќ во однос на Александар Вучиќ.
Србија е парламентарна држава и Владата формално е носител на извршната власт, но Вучиќ и по преминувањето на претседателската функција остана доминантна политичка фигура.
Брнабиќ во повеќе наврати јавно ја нагласуваше неговата политичка улога и го бранеше во речиси сите поголеми политички судири во Србија.
Од 2017 до 2024 година трипати беше премиерка.
Во март 2024 година премина на функцијата претседателка на Народното собрание, а токму таа позиција сега ја доведе до функцијата в.д. претседател на Србија.
Братот, Asseco и државните тендери
Една од најдолготрајните контроверзии околу Брнабиќ е поврзана со нејзиниот брат Игор Брнабиќ и компанијата Asseco SEE, денес ASEE Solutions.
Игор Брнабиќ бил еден од директорите на српскиот огранок на компанијата од 2016 до 2020 година.
Тоа е периодот кога неговата сестра прво стана министерка, а потоа и премиерка.
Истражувачки медиуми во Србија објавуваа дека компанијата во тие години добивала голем број договори со министерства, јавни институции и државни компании.
Опозицијата тврдеше дека вредноста на државните договори достигнувала десетици милиони евра.
Од Asseco одговараа дека компанијата работела со јавниот сектор многу пред влегувањето на Ана Брнабиќ во политиката и дека договорите ги добивала врз основа на стручност и редовни постапки.
Брнабиќ тврдеше дека потенцијалниот судир на интереси го пријавила и дека надлежните институции треба независно да го оценуваат секој конкретен случај.
КРИК во својата база подоцна наведе дека Агенцијата за борба против корупцијата во два наврати утврдувала судир на интереси кај Брнабиќ.
Тоа, сепак, не значи дека е утврдено оти конкретен тендер бил наместен или дека таа сторила кривично дело.
Игор Брнабиќ ја напушти директорската функција во компанијата кон крајот на 2020 година.
Вилата на братот и легализацијата
Името на Игор Брнабиќ повторно се најде во јавноста во 2025 година, кога КРИК објави истражување според кое тој доградил вила на Звездара без градежна дозвола, а објектот подоцна бил легализиран.
Истражувачите го проблематизираа начинот на кој е спроведена постапката.
Игор Брнабиќ ги отфрли тврдењата дека добил привилегиран третман и тврдеше дека постапувал законски.
Нема доказ дека Ана Брнабиќ лично интервенирала во постапката.
Имотот на Крк
Во јавноста беше отворено и прашањето за имотот на Брнабиќ на хрватскиот остров Крк.
Во 2017 година Агенцијата за борба против корупцијата ѝ изрече предупредување затоа што во имотната пријава не биле внесени сите податоци за земјиштето поврзано со недвижностите што ги поседувала.
Брнабиќ тврдеше дека немала намера да сокрие имот и дека станувало збор за техничка грешка при пријавувањето.
По повеќе постапки, предметот подоцна бил запрен поради застареност.
„Јованкината вила“
Посебна контроверзија предизвика државната вила на Дедиње во која некогаш живеела Јованка Броз.
Брнабиќ се всели во објектот како премиерка во 2020 година.
Во тој период Владата ја измени регулативата и вилата доби статус на резиденцијален објект кој можат да го користат претседателот на државата или премиерот.
Кога Брнабиќ во 2024 година престана да биде премиерка и стана претседателка на Собранието, повторно беше изменет статусот на објектот.
Вилата беше определена како репрезентативна зграда што може да ја користи претседателот на Народното собрание, со што Брнабиќ продолжи да живее таму.
Дел од српските правници јавно оценија дека прописите практично биле приспособувани на конкретен функционер.
Нема судска одлука со која е утврдено дека Брнабиќ незаконски ја користи вилата.
Од „Rio Tinto е завршена приказна“ до враќање на проектот
Еден од најголемите политички судири во Србија за време на нејзиниот премиерски мандат беше проектот „Јадар“ на компанијата Rio Tinto.
По масовните еколошки протести, Владата на Брнабиќ во јануари 2022 година го укина просторниот план и административните акти поврзани со проектот.
Тогаш таа порача дека, што се однесува до „Јадар“ и Rio Tinto, „сè е завршено“.
Две години подоцна Уставниот суд оцени дека Владата при укинувањето на планот постапила на начин што не бил во согласност со Уставот и законите.
По таа одлука повторно беше активирана планската рамка за проектот.
Брнабиќ, веќе како претседателка на парламентот, подоцна зборуваше за потенцијалните економски придобивки од рудникот.
Контроверзијата остана еден од најголемите симболи на судирот меѓу власта и еколошките организации во Србија.
Сребреница
Една од нејзините најконтроверзни изјави во регионалната политика се однесува на Сребреница.
Во 2018 година Брнабиќ изјави дека масовните убиства во Сребреница биле страшно злосторство, но одби да го употреби терминот геноцид.
Таквиот став е спротивен на правната квалификација утврдена во пресудите на Меѓународниот кривичен трибунал за поранешна Југославија и Меѓународниот суд на правдата.
Нејзината изјава предизвика остри реакции во Босна и Херцеговина и кај дел од меѓународната јавност.
Брнабиќ остана на ставот дека станувало збор за ужасно злосторство, но не ја прифати квалификацијата геноцид.
„Луѓе од шумата“
Во 2019 година предизвика нов дипломатски спор по изјава за дел од косовското раководство.
Таа употреби формулација дека станува збор за луѓе кои „буквално излегле од шумата“.
Косовски функционери и дел од јавноста ја оценија изјавата како навредлива и дискриминирачка.
Изјавата дополнително ги влоши тогашните односи меѓу Белград и Приштина.
Изборите во 2023 година
По парламентарните и белградските избори во декември 2023 година, српската опозиција и домашните набљудувачки организации изнесоа обвинувања за организирано преместување гласачи, злоупотреба на јавни ресурси, притисоци и други нерегуларности.
Мисијата на ОБСЕ/ОДИХР во своите наоди укажа на нерамноправни услови, доминација на владејачката партија во дел од медиумите и сериозни наводи за притисоци и други неправилности кои бараат институционална проверка.
Извештаите не утврдија дека целокупните избори биле „украдени“, но регистрираа значајни проблеми во изборниот процес.
Брнабиќ жестоко ги отфрлаше критиките и тврдеше дека станува збор за политички инсинуации и обиди за дестабилизација.
Посебно остро ја критикуваше домашната набљудувачка организација CRTA.
Односот со независните медиуми
Односите на Брнабиќ со дел од независните и истражувачките медиуми со години се конфликтни.
Таа ги критикуваше КРИК, N1, Nova и Danas и во повеќе наврати ги обвинуваше дека известуваат пристрасно, шират невистини или создаваат политичка атмосфера против власта.
Новинарски и меѓународни организации, пак, предупредуваа дека остриот речник на високи функционери може дополнително да ја загрози безбедноста на новинарите и да создаде притисок врз независните редакции.
Комитетот за заштита на новинарите и Репортери без граници во повеќе наврати бараа од српските власти да ги осудуваат нападите врз новинарите и да избегнуваат реторика со која медиумите се претставуваат како политички непријатели.
Брнабиќ тврди дека нејзините критики се насочени кон професионалните стандарди, а не против слободата на медиумите.
Протестите и „обоената револуција“
По трагедијата на железничката станица во Нови Сад во ноември 2024 година и масовните студентски и антикорупциски протести што следуваа, Брнабиќ стана една од најгласните фигури на власта во судирот со демонстрантите.
Како претседателка на Собранието, таа во повеќе наврати зборуваше за обид за „обоена револуција“, политички мотивирано насилство и дестабилизација на Србија.
Критичарите на власта ја обвинуваа дека со таквата реторика ја продлабочува политичката поларизација.
Брнабиќ, пак, тврдеше дека брани институции и уставен поредок и дека дел од протестите преминале во насилство.
Личниот живот
Брнабиќ никогаш не ја криела својата сексуална ориентација, а нејзиниот избор за премиерка во 2017 година имаше силно симболично значење во регион каде ЛГБТ лицата долго се соочуваат со дискриминација.
Нејзина долгогодишна партнерка е докторката Милица Ѓурѓиќ.
Во 2019 година Ѓурѓиќ роди син, а Брнабиќ јавно зборува за нив како за семејство.
Но нејзината политичка позиција отвори и еден парадокс.
Иако Србија со години имаше отворено геј премиерка, земјата не ги легализираше истополовите бракови, а правата на истополовите родители останаа ограничени.
Самата Брнабиќ признаваше дека нема право да стапи во брак со својата партнерка и дека законските ограничувања што важат за ЛГБТ заедницата важат и за неа.
Таа учествуваше на белградскиот Прајд, но нејзината влада во 2022 година се најде под критики поради обидот да се забрани маршот во рамки на EuroPride.
По меѓународен притисок беше дозволена изменета и пократка маршрута.
Во јавните бази на истражувачките медиуми се наведуваат и неколку помали правни случаи поврзани со Брнабиќ.
Во 2014 година против неа била водена прекршочна постапка поради возење под дејство на алкохол.
Таа подоцна потврди дека таква постапка постоела.
Во друг случај, во 2023 година во граѓанска постапка била задолжена да плати отштета поради нанесена душевна болка на поранешен уредник, кого во јавноста го претставила како осудено лице, иако поради претходна рехабилитација правно се сметал за неосудуван.
Станува збор за случаи од многу помала тежина од големите политички афери и не треба да се изедначуваат со корупциски истраги.
Од технократка до врвот на државата
Политичкиот пат на Ана Брнабиќ е редок пример за брзо влегување во самиот центар на власта.
Во 2016 година беше непартиска експертка со кариера во приватниот сектор и меѓународни проекти.
Во 2017 година стана првата жена и првата отворено геј премиерка на Србија.
Во 2019 година влезе во СНС.
До 2024 година трипати ја водеше Владата, потоа го презеде Народното собрание, а од 28 септември 2026 година ја извршува функцијата претседател на Србија до изборот на нов шеф на државата.
Во исто време, речиси секоја фаза од нејзината политичка кариера отвораше различен вид полемика – судир на интереси, семејни деловни врски, имот, користење државна резиденција, рударска политика, однос кон изборните набљудувачи и медиумите, ставови за военото минато на регионот и остар политички речник кон противниците.
Нејзините поддржувачи ја поврзуваат со дигитализацијата на јавната администрација, развојот на ИТ-секторот, странските инвестиции и модернизацијата на државната управа.
Нејзините критичари ја сметаат за една од клучните политички фигури на системот што Александар Вучиќ го изгради во изминатата деценија.
Од денес тој политички однос добива нова институционална форма – Вучиќ ја напушти претседателската функција, а Брнабиќ ја презеде како вршителка на должноста.
Колку долго ќе остане таму ќе зависи од претстојните претседателски избори.
Она што е веќе извесно е дека политичката кариера што пред десет години почна со имиџ на непартиска технократка ја доведе Ана Брнабиќ до самиот врв на српската држава.
