Skip to content
Брисел денес ќе го претстави новиот работен план за европскиот транспортен коридор Западен Балкан Источен Медитеран, мрежа во која Македонија е една од клучните точки меѓу Србија, Бугарија и Грција. На маса ќе бидат токму проблемите што со години го забавуваат железничкиот сообраќај во регионот – недовршени прекугранични линии, долги задржувања на границите, различни технички системи, бавни административни процедури и застарена инфраструктура.
Новиот план ќе биде претставен од 9 до 10:30 часот на завршниот ден од „Connecting Europe Days“ во Брисел. Европската комисија во најновата програма го наведува и вицепремиерот и министер за транспорт Александар Николоски меѓу говорниците, додека воведно обраќање ќе има потпретседателот на Европската инвестициска банка Роберт де Грот. Тоа ја става Македонија директно во расправата за тоа кои проекти треба да се забрзаат и како да се отстранат тесните грла на железничките граници.
Но првото нешто што треба да се расчисти е рокот. Новата TEN-T рамка предвидува основната европска мрежа да биде завршена до 2030 година, проширената основна мрежа до 2040, а целосната мрежа до 2050 година. За железницата се бара и постепено воведување на европскиот систем ERTMS, а до 2040 година главните патнички линии на основната и проширената основна мрежа треба да овозможуваат брзини од најмалку 160 километри на час.
За Македонија, која не е членка на ЕУ, овие рокови не функционираат на сосема ист начин како директна законска обврска за земјите членки. Но државата е вклучена во проширувањето на TEN-T кон Западен Балкан, а коридорите, договорите со ЕУ, Транспортната заедница и европското финансирање ги претвораат 2030 и 2040 во многу конкретни плански и инвестициски рокови. Македонија и официјално е дел од новиот коридор Западен Балкан–Источен Медитеран.
Најголемиот македонски тест останува железничкото поврзување со Бугарија. Софија и Скопје годинава повторно ја потврдија целта железничката врска меѓу двете земји да биде завршена до 2030 година. Во јули почна да работи заеднички комитет за прекуграничниот тунел, а на 25 септември на втор состанок во Скопје двете страни повторно најавија забрзување на процедурите.
Истовремено, само неколку дена пред денешниот состанок во Брисел е направен нов конкретен чекор. На 24 септември е објавен тендерот за изградба на 24-километарската железничка делница од Крива Паланка до бугарската граница, а рокот за доставување понуди е 20 јануари 2027 година. Европската инвестициска банка ја проценува вкупната вредност на поширокиот проект на околу 569 милиони евра. Веќе се потпишани 175 милиони евра заем од ЕИБ и инвестициски грант од околу 149,2 милиони евра преку Инвестициската рамка за Западен Балкан, додека финансиската конструкција вклучува и други европски извори.
Тоа не е само локална пруга до границата. Со нејзиното завршување Македонија и Бугарија првпат би добиле директна железничка врска, а ЕИБ пресметува дека сегашната железничка рута меѓу Скопје и Софија, која мора да оди преку Ниш, би се скратила за околу 120 километри. Во пошироката слика, Коридорот 8 треба да го поврзе Јадранот преку Драч со Црното Море преку Бургас.
Вториот голем македонски правец е север-југ. Железничкиот Коридор 10 низ Македонија се протега 215 километри од Табановце до Гевгелија и е оперативен, но европските проектни документи предупредуваат дека сигнализацијата и комуникациските системи се застарени. За модернизација и воведување европски ETCS и комуникациски системи е предвидена финансиска рамка од околу 103,8 милиони евра, од кои 103 милиони се поврзани со заем од ЕБОР, додека проектот сè уште се води во фаза на подготовка.
Посебно тесно грло е границата со Србија. Проектот за заедничка железничка гранична станица во Табановце треба да ги собере македонските и српските царински, полициски и железнички контроли на едно место и да го скрати времето што возовите го губат на границата. Проектот се води како активен, со планирано завршување до 31 мај 2028 година.
Отворено прашање останува и јужната врска преку Битола кон Лерин. Акцискиот план на Транспортната заедница предвиде повторно отворање на прекуграничната железничка линија Битола–Лерин и воспоставување гранични контроли до третиот квартал на 2026 година. Тој рок практично заврши со септември, па новиот работен план треба да покаже дали мерката се смета за реализирана, поместена или ќе добие нов рок.
Токму затоа денешната презентација е поважна од уште една европска конференција за инфраструктура. Новиот план треба да покаже кои македонски делници Брисел ги смета за критични, кои прекугранични врски добиваат приоритет и дали европските рокови ќе бидат врзани со конкретни проекти и финансиски услови.
Не секое споменување на проект во работниот план автоматски значи и нови пари. Кај железницата кон Бугарија веќе постојат потпишани заеми и грантови, кај Табановце постои активна инвестиција, а кај модернизацијата на Коридорот 10 дел од проектите сè уште се во подготовка. Затоа најважно по објавувањето на документот ќе биде да се одвојат политичките приоритети од проектите за кои навистина постојат обезбедено финансирање, тендер и рок за завршување.
Новата европска карта, сепак, ја става Македонија во позиција во која одложувањето на една домашна пруга веќе не е само домашен инфраструктурен проблем. Кога коридорот треба да ги поврзува централна Европа, Западен Балкан и пристаништата на Јадранот и Егејот, секоја недовршена македонска делница станува тесно грло на многу поголема европска мрежа.
