Шума стара 20 милиони години во Грција, дрвјата се претворени во камен

На грчкиот остров Лезбос се наоѓа една од најнеобичните природни знаменитости во Европа – шума стара околу 20 милиони години, во која дрвјата се претворени во камен. Некогаш огромна суптропска шума, со високи секвои, палми и разновидна вегетација, денес претставува исклучително зачуван фосилен екосистем, создаден по силни вулкански ерупции. Наместо дрвја со лисја и гранки, посетителите гледаат камени стебла, корења и остатоци од растенија што постоеле милиони години пред појавата на човекот.

Скаменетата шума на Лезбос, сместена во западниот дел на островот, е едно од најзначајните геолошки наследства на Грција. Нејзината приказна, која повторно ја претставува грчкиот весник „Екатимерини“, започнува во период кога Егејскиот Регион изгледал сосема поинаку од денес.

Како вулканите претвориле цела шума во камен

Пред околу 18 до 20 милиони години, во периодот на раниот миоцен, големи делови од денешниот Лезбос биле покриени со густа суптропска шума. Климата била потопла и повлажна, а пејзажот бил исполнет со високи четинари, широколисни дрвја, палми и растенија што денес се среќаваат во различни делови од светот.

Меѓу нив биле и древните роднини на џиновските секвои, кои денес се едни од најголемите дрвја на планетата.

Сè се променило со интензивната вулканска активност на северниот дел од Егејскиот Регион. Силните ерупции исфрлале огромни количества вулканска пепел и жежок материјал, кои покривале големи површини од шумата.

Дел од дрвјата биле соборени, додека други останале во исправена положба, закопани под дебели слоеви вулкански наслаги.

Токму овие наслаги овозможиле да се зачуваат остатоците од шумата. Наместо дрвјата целосно да се распаднат, низ нив постепено циркулирала вода богата со растворени минерали, особено силициум диоксид.

Во текот на долги геолошки периоди, минералите ги заменувале органските материи во дрвото, задржувајќи голем дел од неговата првобитна структура.

Така настанала скаменетата шума. Дрвјата го задржале својот изглед, но нивниот состав постепено се претворил во камен.

На некои од фосилите сè уште се препознаваат кората, годишните прстени, гранките и корењата.

Камени дрвја високи над седум метри

Она што ја прави шумата на Лезбос особено значајна е фактот што голем број стебла се зачувани токму на местото каде што растеле.

Некои лежат на земјата, онака како што биле соборени од вулканските ерупции, додека други и денес стојат исправени.

Меѓу највпечатливите примероци е скаменето стебло високо 7,2 метри, со обем од 8,58 метри, кое според документацијата на УНЕСКО се смета за највисокото познато исправено фосилизирано дрво во светот.

Во крајбрежниот парк Плака е зачувано и огромно скаменето стебло со обем од 13,7 метри.

Нивните површини имаат необични црвени, жолти, кафеави и сиви нијанси, кои се резултат на минералите што учествувале во процесот на фосилизација.

Целото фосилно подрачје се протега на околу 150 квадратни километри во западниот дел на островот, особено околу населените места Сигри, Антиса и Ересос.

Во 1985 година шумата била прогласена за заштитен природен споменик, а денес е дел од глобалниот геопарк на Лезбос, признаен од УНЕСКО. Тој статус е различен од статусот светско наследство, за кој шумата се наоѓа на прелиминарната листа на Грција.

Откриени се и остатоци од древни животни

Научната вредност на скаменетата шума не се ограничува само на дрвјата.

Палеонтолозите со децении откриваат фосилизирани гранки, лисја, плодови, корења и други растителни остатоци, кои овозможуваат реконструкција на некогашниот екосистем.

Меѓу најзначајните откритија се и фосилните остатоци од древно животно сродно со денешните слонови, познато како Prodeinotherium bavaricum.

Неговата фосилизирана долна вилица била пронајдена во близина на населбата Гаватас и е стара околу 19 милиони години.

Ова откритие е важно за проучувањето на раните миграции на големите цицачи од Африка кон Европа, во време кога географските и климатските услови биле значително поинакви.

Новите истражувања продолжуваат да ја откриваат разновидноста на некогашната шума.

Во научна студија објавена во август 2026 година, истражувачите анализирале фосилни остатоци од лисја во локалитетот Западен Акрохеирас и идентификувале најмалку 62 растителни таксони, од кои повеќе од 35 претставуваат нови записи за Лезбос.

Резултатите покажуваат дека древната вегетација била многу поразновидна отколку што претходно се претпоставувало и дека различни делови од регионот имале различни услови за растење.

Музеј што го враќа времето милиони години наназад

Во селото Сигри, на западниот брег на Лезбос, се наоѓа Природонаучниот музеј на скаменетата шума.

Музејот е основан во 1994 година и претставува еден од главните центри за истражување, заштита и презентација на ова природно богатство.

Во неговите изложбени простории се прикажани огромни фосилизирани стебла, остатоци од древни растенија, животински фосили и реконструкции на некогашните шумски екосистеми.

Посебен дел е посветен на геолошката еволуција на Егејскиот Регион и вулканските процеси што ја создале шумата.

Посетителите можат да видат како изгледале древните секвои, палмите и широколисните дрвја, како и да дознаат на кој начин минералите постепено ги заменувале органските ткива.

Во музејот се изложени и наоди откриени при изградбата на патот меѓу Калони и Сигри. Градежните работи откриле нови фосилни локалитети, меѓу кои цели стебла, корења и остатоци од растенија зачувани под слоевите вулканска пепел.

Скаменети дрвја има дури и под морето

Еден од најнеобичните делови од природниот локалитет се наоѓа на островчето Нисиопи, недалеку од Сигри.

Таму фосилните остатоци не се ограничени само на копното. Дел од скаменетите стебла се наоѓаат долж брегот, а други се зачувани под морската површина.

Ова покажува дека некогашната шума се простирала на копнени површини кои подоцна биле потопени поради геолошките промени во Егејскиот Регион.

На островчето е организиран морски парк на скаменетата шума, со можност за посети и разгледување на фосилните наоѓалишта преку сезонски организирани тури.

За туристите се достапни и повеќе копнени паркови, меѓу кои Бали Алонија, Сигри и Плака, со уредени патеки меѓу големите камени стебла.

Туристичко богатство на помалку посетениот дел од Лезбос

За разлика од познатите плажи и туристички места на островот, западниот Лезбос има сув, карпест пејзаж, кој на одредени места потсетува на површината на друга планета.

Околу скаменетата шума се наоѓаат традиционални грчки села, мали пристаништа и крајбрежни населби.

Посетата на природниот парк може да се комбинира со разгледување на Сигри, Ересос и Скала Ересос, место познато по долгата песочна плажа и поврзаноста со античката поетеса Сафо.

Регионот е познат и по локалните производи, свежата риба и традиционалната гастрономија на Лезбос.

Природонаучниот музеј е отворен за посетители, а билетот според актуелните туристички информации изнесува 10 евра и вклучува пристап до музејот и копнените паркови, со исклучок на морскиот парк Нисиопи. Пред посета се препорачува проверка на работното време и сезонската достапност на турите.

Скаменетата шума на Лезбос денес претставува редок пример за тоа како геолошките процеси можат да зачуваат речиси цел екосистем низ милиони години.

Нејзините стебла се доказ за постоењето на древна суптропска шума, но и извор на научни податоци за некогашната клима, растителниот свет и геолошката историја на Егејскиот Регион.