Се проширува шпионската афера во Србија

Шпионската афера во Србија добива поширока димензија по откривањето на „Пегасус“ во телефонот на белградскиот ректор и предупредувањето за напад врз обвинителски соработник. Рори Ноулен од „Амнести интернешнел“, во интервју за N1 објавено на 23 октомври, предупреди дека дигиталниот надзор ескалира, а недостигот од одговорност создава услови злоупотребите да продолжат.

Според Ноулен, кругот на засегнати се проширува од новинари, студенти и активисти кон академската заедница и обвинителството. Тој оцени дека откриените случаи веројатно претставуваат само мал дел од вистинските размери на надзорот, бидејќи за потврдување на нападите е потребна детална анализа на уредите.

Како што Рацин објави на 19 октомври, Citizen Lab, во соработка со фондацијата SHARE, потврди дека телефонот на ректорот на Универзитетот во Белград, Владан Ѓокиќ, бил заразен со „Пегасус“ во текот на 2026 година. Нападот не барал ректорот да отвори линк, документ или прилог. Точниот датум и идентитетот на операторот не се објавени, а истрагата продолжува.

Одделно се анализира телефонот на Раде Бајиќ, обвинителски соработник што работел на предметот „Генералштаб“. Тој во август добил предупредување од „Епл“ за насочување со напреден шпионски софтвер. Кај него засега не е потврдена успешна зараза со „Пегасус“.

За „Амнести“, особено загрижува отсуството на значителен напредок во претходните истраги. Ноулен наведе дека пред обвинителството за високотехнолошки криминал остануваат седум нерешени предмети поврзани со порано документираните случаи.

„Едноставно е неприфатливо што не гледаме дека се спроведуваат соодветни истраги“, изјави тој за N1.

Организацијата уште во декември 2024 година документираше употреба на форензичките алатки на Cellebrite и на шпионскиот софтвер NoviSpy против новинари и активисти. Во тој извештај „Амнести“ ја поврза употребата на NoviSpy со српската полиција и Безбедносно-информативната агенција. Овие претходни наоди не го утврдуваат извршителот на нападот врз ректорот.

Ноулен предупреди дека последиците ги чувствуваат и луѓето што комуницираат со нападнатите лица. Изложувањето на контактите и доверливите разговори може да ги одврати новинарските извори, да поттикне самоцензура и да ја намали подготвеноста за јавно изразување критички ставови.

Тој побара независни и транспарентни истраги, брзо прибирање докази и навремено информирање на засегнатите. Од ЕУ и меѓународните тела очекува посилен притисок за утврдување одговорност и воспоставување механизми против натамошни злоупотреби.