Skip to content
Државата ги намалува планираните капитални инвестиции за 103 милиони евра, но буџетскиот дефицит останува на околу 750 милиони евра. Со вториот ребаланс на Буџетот за 2026 година повторно се кратат средствата наменети за развојни проекти, додека задолжувањето останува високо. Фискалниот совет предупредува дека буџетот сè повеќе се насочува кон тековна потрошувачка, наместо кон инвестиции што треба да создадат услови за економски раст.
Проблемот не започнува со последниот ребаланс. До крајот на септември, речиси 43 отсто од тогаш планираните капитални расходи останале нереализирани. Од предвидените 717,8 милиони евра, биле реализирани 409,9 милиони евра. За последниот квартал останале 307,9 милиони евра, чија реализација би барала значително забрзување на инвестициската активност.
Наместо такво забрзување, следува ново намалување на планираните средства. Иако ребалансот ја менува основата за пресметување на реализацијата, останува фактот дека државата повторно ги приспособува развојните расходи на буџетските ограничувања.
На ова предупредува и економистот Марјан Петрески, кој во поткастот „Каде се парите?“ посочува дека буџетските приходи често се планираат преоптимистички. Кога очекуваните приходи не се остваруваат, а обврските за пензии, плати и други тековни расходи остануваат, капиталните инвестиции стануваат ставката преку која се прават кратењата за да се задржи планираниот дефицит.
Петрески изразува сомневање дека и преостанатите капитални расходи ќе бидат целосно реализирани до крајот на годината. Неговата оценка отвора пошироко прашање за начинот на кој се подготвува буџетот: дали инвестициите се планираат според реалните финансиски можности и капацитетите на институциите или служат за прикажување поамбициозна развојна политика од онаа што може да се спроведе?
Проблемот не е само во неискористените средства. Зад секоја нереализирана инвестиција може да стои одложен пат, училиште, болница или инфраструктурен проект. Тоа се проекти што треба да создадат економска активност, да ја подобрат продуктивноста и да обезбедат долгорочни придобивки за граѓаните.
Фискалниот совет предупредува и на промената во структурата на буџетот, од развојни кон тековни и социјални расходи. Овие трошоци се неопходни за функционирањето на државата и заштитата на граѓаните, но нивното финансирање со висок дефицит, во услови на намалени инвестиции, отвора прашања за долгорочната одржливост на јавните финансии.
Од Министерството за финансии ги објаснуваат измените со намалените приходи од акцизите на горивата и побавната реализација на одредени капитални проекти. Владата уверува дека инфраструктурните инвестиции продолжуваат и дека приоритет останува исполнувањето на обврските кон граѓаните.
Сепак, повторувањето на истиот проблем покажува дека не станува збор само за моментално буџетско приспособување. Кога инвестициите се планираат амбициозно, нивната реализација заостанува, а потоа средствата се кратат, се создава циклус во кој развојните проекти стануваат резерва за одржување на буџетската рамнотежа.
Државата може да ги намали планираните инвестиции и на хартија да го задржи дефицитот под контрола. Но, со секој нов ребаланс се повторува истото прашање: ако задолжувањето останува, а инвестициите се кратат, што точно ќе остане зад долгот што ќе го враќаат граѓаните?
