Skip to content
Терористичката организација „Исламска држава“, која пред десетина години контролираше огромни територии во Ирак и Сирија, повторно се најде во центарот на вниманието по јорданските воздушни напади врз јужна Сирија. Аман соопшти дека ликвидирал повеќе од 20 припадници на организацијата, додека сириските власти тврдат дека во нападите загинале и седум цивили, меѓу кои три деца.
Воената операција следува по нападот врз православна црква во Јордан, во кој загинаа девет лица. Јорданските власти соопштија дека осомничените биле поврзани со терористички групи што дејствуваат преку границата со Сирија.
Сепак, „Исламска држава“ не ја презеде одговорноста за нападот врз црквата, а сириските власти ги осудија воздушните напади како повреда на суверенитетот на земјата.
Според Ројтерс, двете држави се договориле да формираат заеднички безбедносен комитет за да ги разгледаат последиците од нападите и да ја зајакнат пограничната безбедност.
Од самопрогласен калифат до тајни терористички ќелии
На врвот на својата моќ, меѓу 2014 и 2017 година, „Исламска држава“ контролираше големи делови од Ирак и Сирија, воспоставувајќи самопрогласен калифат во кој живееја милиони луѓе.
Организацијата стана позната по масовните погубувања, тортурата, верските прогони и терористичките напади, кои ги користеше и за ширење пропаганда.
Меѓународната воена коалиција предводена од САД постепено ги уништи нејзините територијални упоришта, вклучувајќи ги Мосул во Ирак и Рака во Сирија.
Но губењето на териториите не значеше и целосно исчезнување на организацијата.
Наместо конвенционални вооружени формации што контролираат градови, нејзините припадници сè повеќе дејствуваат преку мали, тајни и меѓусебно поврзани ќелии.
Според проценките на Обединетите нации, организацијата има околу 10.000 припадници во различни региони.
Сирија повторно станува простор за активирање на терористички групи
Политичките и безбедносните промени по падот на режимот на Башар ал Асад во 2024 година отворија нови предизвици за стабилноста на Сирија.
„Исламска држава“ се обидува да ги искористи слабостите на државните институции и безбедносните структури за обновување на своето присуство.
Според разузнавачки информации на кои се повикува Ројтерс, организацијата активира тајни ќелии, собира информации за потенцијални цели и обезбедува оружје и експлозив.
Нејзините припадници извршиле повеќе напади врз сириските безбедносни сили, вклучително и напад во близина на Рака, во кој загинале четворица припадници на владините сили.
Во извештај на Канцеларијата на ОН за борба против тероризмот се наведува дека сирискиот претседател Ахмед ал Шара и двајца високи владини функционери биле цели на пет неуспешни обиди за атентат.
Овие информации укажуваат дека организацијата, иако повеќе нема контрола врз големи територии, сè уште располага со капацитет за планирање и изведување насилни напади.
Африка станува главно упориште на организацијата
Додека нејзиното влијание на Блискиот Исток се намалуваше, „Исламска држава“ го прошируваше своето присуство во делови од Африка.
Според податоците за вооружени конфликти, околу 86 проценти од глобалните операции поврзани со организацијата во првите три месеци од 2026 година биле регистрирани на африканскиот континент.
Особено активни се нејзините ограноци во региони каде што државните институции се слаби, вооружените конфликти се долготрајни, а контролата врз оддалечените територии е ограничена.
Истовремено, огранокот познат како „Исламска држава – Хорасан“ (ИСИС-К), кој дејствува претежно во Авганистан и поширокиот регион, останува значајна меѓународна безбедносна закана.
Овој огранок ја презеде одговорноста за нападот врз концертната сала „Крокус сити хол“ во близина на Москва во 2024 година, кога загинаа 149 лица.
Може ли „Исламска држава“ повторно да стане глобална закана?
Безбедносните аналитичари предупредуваат дека опасноста од организацијата денес не произлегува толку од можноста повторно да воспостави голем калифат, колку од нејзината способност да организира напади преку децентрализирани мрежи.
Таквите ќелии потешко се откриваат, а поединци инспирирани од екстремистичката пропаганда можат да дејствуваат и без непосредни инструкции од раководството на организацијата.
Дополнителна загриженост предизвикуваат безбедносните празнини во Ирак и Сирија, особено во услови на повлекување или намалување на присуството на странските воени сили.
Јорданските воздушни напади покажуваат дека заканата од тероризмот и натаму има сериозни регионални последици. Но цивилните жртви и дипломатските несогласувања меѓу Аман и Дамаск истовремено потсетуваат дека борбата против терористичките организации може да создаде нови безбедносни и политички тензии.
Десет години по врвот на својата моќ, „Исламска држава“ повеќе не е територијалната сила што некогаш владееше со милиони луѓе. Но нејзината трансформација во мрежа од тајни ќелии и регионални ограноци покажува дека воениот пораз не значи и исчезнување на терористичката закана.
