Skip to content
Русија и Европската Унија имаат различни правила за контрола на пестицидите во овошјето и зеленчукот. Додека земјоделците се прашуваат зошто македонските производи се одбиваат во Бугарија, податоците покажуваат дека рускиот пазар веќе нема иста улога во извозот на јаболка. Во 2025 година Македонија извезла во Бугарија 14.557 тони јаболка, а Русија воопшто не фигурира меѓу извозните дестинации.
Русија и Бугарија не се ист пазар за македонското овошје и зеленчук. Русија применува санитарни правила во рамките на Евроазиската економска унија, додека Бугарија, како членка на Европската Унија, е обврзана да ги применува заедничките европски стандарди за максимално дозволени остатоци од пестициди. Затоа, производ што ги исполнува условите за продажба во Русија не мора автоматски да ги исполнува и условите за влез на европскиот пазар.
Токму оваа разлика е во центарот на расправата што се отвори по запирањето на две пратки македонски јаболка во Бугарија, со вкупна тежина од 40,4 тони.
Во земјоделските групи на социјалните мрежи се поставува прашањето зошто македонските производи со години се извезувале во Русија, а сега се враќаат од Бугарија. Дел од реакциите изразуваат сомнеж дека бугарските контроли се користат за заштита на домашното производство.
Но, одбивањето на две пратки само по себе не е доказ за политичка одлука или трговска дискриминација.
Зошто Русија и ЕУ имаат различни правила?
Основната разлика е во регулаторните системи.
Европската Унија ги регулира максимално дозволените остатоци од пестициди преку Регулативата 396/2005. Таа утврдува заеднички ограничувања за храната што се продава во сите земји членки, без разлика дали е произведена во самата Унија или е увезена од трета земја.
Тоа значи дека македонските јаболка што се извезуваат во Бугарија мора да ги исполнуваат истите применливи ограничувања како јаболката произведени во Полска, Италија или Бугарија.
Во Русија важат санитарните и хигиенските барања утврдени во рамките на Евроазиската економска унија, вклучително и прописите за дозволени остатоци од пестициди во земјоделските производи.
Овие системи не се целосно идентични. За конкретна активна супстанција може да постојат различни дозволени концентрации, различни услови за употреба и различни постапки на контрола.
Но, тоа не значи дека Русија автоматски има поблаги стандарди. За некои супстанции ограничувањата можат да бидат построги, а за други поинакви од европските.
Затоа, без да се знае кој пестицид бил пронајден во вратените јаболка и во колкава концентрација, не може да се утврди дали истата пратка би ги исполнила условите за рускиот пазар.
Русија некогаш беше голем купувач, денес Бугарија купува повеќе
Трговските податоци откриваат уште една важна промена.
Според меѓународната база WITS на Светската банка, која ги користи податоците од UN Comtrade, Македонија во 2025 година извезла вкупно 65.524 тони свежи јаболка, во вредност од 24,1 милион долари.
Од нив, 14.557 тони завршиле на бугарскиот пазар, со вредност од речиси пет милиони долари.
Во 2024 година извозот во Бугарија бил уште поголем, 31.785 тони, вредни 7,63 милиони долари.
Тоа значи дека количините извезени во Бугарија се намалиле за повеќе од половина во текот на една година.
Во 2025 година најголеми дестинации за македонските јаболка биле Србија, Грција и Бугарија.
Русија воопшто не е наведена меѓу дестинациите за извоз на свежи јаболка во статистиката за таа година.
Тоа не значи дека Русија нема никаква улога во трговијата со македонски земјоделски производи. Но, кога станува збор конкретно за свежите јаболка, денешните бројки не ја потврдуваат претставата дека рускиот пазар и натаму е главниот купувач.
Бугарија е важна и за македонскиот зеленчук
Разликата меѓу пазарите се гледа и кај зеленчукот.
Според претходно објавените извозни податоци за првата половина на 2026 година, вредноста на македонскиот извоз на свеж зеленчук во Бугарија изнесувала околу 3,4 милиони евра, а во Русија околу 2,3 милиони евра.
Ова покажува дека Русија останува пазар за македонскиот зеленчук, но Бугарија има значајна улога и во овој дел од земјоделскиот извоз.
Различните стандарди значат дека производителите што извезуваат на двата пазара мора да водат сметка за барањата на секој од нив.
Не е доволно одреден препарат да биде дозволен за употреба во Македонија. За извоз се важни и максимално дозволените остатоци од конкретната супстанција во земјата каде што производот ќе се продава.
Земјоделците прашуваат зошто се враќаат нивните производи
Во реакциите што се пренесуваат во земјоделските групи на социјалните мрежи, производителите го отвораат и прашањето зошто Бугарија увезува овошје и зеленчук од други европски земји, додека одредени македонски пратки се одбиваат.
Се изнесуваат и тврдења дека во Италија се користат поголеми количества пестициди.
Но, употребеното количество пестициди во земјоделското производство не е исто што и измереното количество остатоци во готовиот производ. Без споредливи лабораториски податоци не може да се заклучи дека италијанските производи содржат повисоки концентрации од македонските.
Трговската статистика покажува дека Бугарија увезува значајни количества јаболка и од Италија.
Во 2025 година Италија извезла во Бугарија околу 10.200 тони свежи јаболка, со вредност од 9,3 милиони долари. Истовремено, Македонија извезла 14.557 тони, вредни 4,96 милиони долари.
Овие бројки потврдуваат дека македонските јаболка се присутни на истиот пазар со производите од земјите членки на ЕУ.
Прашањето не е дали постојат различни правила за македонските и италијанските јаболка, бидејќи европските максимални нивоа на остатоци важат за сите производи што се продаваат во ЕУ, туку како се спроведуваат контролите и дали сите производители ги исполнуваат условите.
Што покажуваат вратените 40 тони јаболка?
Бугарската агенција за безбедност на храната на 29 октомври запрела пратка од 21.089 килограми македонски јаболка, поради присуство на пестицид чија употреба е забранета во ЕУ.
На 2 ноември била запрена уште една пратка од 19.350 килограми, поради остатоци од пестициди над дозволените граници.
За двете пратки е предвидено враќање на испраќачот.
Сепак, без објавување на целосните лабораториски резултати не може да се направи прецизна споредба меѓу европските и руските ограничувања за супстанциите што биле откриени.
Дополнително, случајот со пиперките што претходно биле вратени од Бугарија покажа дека и лабораториските резултати можат да се разликуваат.
Во септември, Агенцијата за храна и ветеринарство соопшти дека повторните анализи на дел од вратените пратки биле негативни, по што производите биле пуштени во промет.
Токму затоа е важно институциите да објаснат како се земаат примероците, кои супстанции се испитуваат и како се постапува кога резултатите на две лаборатории се различни.
Не е прашањето само каде ќе ги извезуваме, туку што извезуваме
Македонските производители имаат економски интерес да извезуваат и во Русија и во Европската Унија. Но, секој пазар има сопствени увозни услови, а исполнувањето на барањата на еден пазар не е гаранција за пристап до друг.
Статистиката покажува дека Бугарија веќе е значаен купувач на македонските јаболка, додека Русија не фигурира меѓу нивните извозни дестинации во 2025 година.
Затоа, барањето алтернативни пазари не може да го замени прашањето за контролата на производството и безбедноста на храната.
Најважно е да се утврди кои пестициди биле откриени во вратените пратки, кои граници биле надминати и дали истите производи би ги исполниле условите на други пазари.
Дури тогаш ќе може аргументирано да се одговори дали станува збор за различни стандарди, пропусти во производството или проблеми во контролата.
Во спротивно, споредбата меѓу Русија и Бугарија ќе остане само дел од расправата на социјалните мрежи, без прецизен одговор за производителите и потрошувачите.
