Skip to content
Граѓанската иницијатива Охрид SOS, во реакцијата по повод најновиот извештај на Европската комисијата за напредокот на Северна Македнија искаткнува:
Европската комисија вчера го објави најновиот извештај за Република Македонија, за 2026 година. Нашиот интерес најмногу се фокусира на Поглавјето 26 посветено на културата и Поглавјето 27, посветено на животната средина. Очекувано, би рекле, се повторуваат скоро истите заклучоци како и претходните години. Со тоа само се потврдуваат нашите реакции и ставови во однос на (не)функционирањето на институциите, од локално до централно ниво. Во продолжение би сакале да споделиме само дел од она што е објавено, а кое е поврзано со светското природно и културно наследство на Охридскиот Регион.
Во Поглавјето 26, во делот на културата, е истакнато дека Македонија дополнително го одложи усвојувањето на измените на националното законодавство за култура, вклучувајќи ги националните стратегии за развој на културата, заедно со акционен план, како и за заштита и користење на културното наследство за периодот од 2026 до 2030 година. Министерството за култура треба дополнително да го зајакне својот институционален капацитет и да обезбеди доволно средства за ефикасна заштита и промоција на разновидните културни изрази на земјата, во согласност со своите обврски согласно Конвенцијата на УНЕСКО од 2005 година за заштита и промоција на разновидноста на културните изрази. Потребни се понатамошни напори за подобрување на институционалниот одговор и меѓуинституционалната соработка за заштита на културното наследство.
Во Поглавјето 27, во однос на заштитата на природата, се нотира дека Законот за заштита на природата сè уште не е донесен. Понатаму, не е постигнат напредок во воспоставувањето специјализирана институција за заштита на природата, и покрај тоа што е една од клучните цели на Националната стратегија за заштита на природата. Административните капацитети на централно и локално ниво за планирање, следење и спроведување на заштитата на природата остануваат недоволни. Означувањето на клучните заштитени подрачја, вклучувајќи ги Охридското Езеро, Студенчишко Блато и Кањонот Матка и повторното прогласување на Националниот парк Маврово сè уште не се финализирани, што доведува до континуирана деградација на биолошката разновидност. Државната финансиска поддршка за четирите национални паркови продолжи во 2026 година, но финансирањето на заштитата на природата останува фрагментирано, зависно од донатори и недоволно. Во однос на прекуграничната соработка, иако постојат регионални и билатерални договори, особено за Преспанското и Охридското Езеро и Шар Планина, имплементацијата е ограничена од ограничените ресурси и капацитети. Заедничкото следење и размена на податоци се сè уште во рана фаза и треба да се подобрат. Имплементацијата на препораките на УНЕСКО за регионот Охрид, исто така, се соочува со значителни предизвици, кои бараат понатамошен решителен напредок.
Во однос на хоризонталното законодавство, во извештајниот период не е постигнат никаков напредок. Администрацијата продолжува да нема капацитет и квалификуван персонал кој работи на прашања поврзани со животната средина. Не се воведени реформи за подобрување на спроведувањето на правото на Европската Унија за животна средина. Усогласувањето со правото на Европската Унија за проценка на влијанието врз животната средина (EIA) и стратешка проценка на животната средина (SEA) останува слабо, со недоволна координација и стратешко планирање за инвестиции во инфраструктурата за животна средина, како и без солидна програма за проекти или подобрувања во процедурите за EIA. Нема напредок во усогласувањето со директивите на ЕУ за одговорност во животната средина и криминал во животната средина и за просторни податоци, при што мониторингот на животната средина не ги исполнува стандардите на ЕУ. Не е постигнат никаков напредок во активностите и известувањето поврзани со Архуската конвенција, правејќи го Архускиот центар целосно оперативен, додека барањата и предлозите на граѓанското општество често се одбиваат или игнорираат.
Што се однесувадо квалитетот на воздухот, нема пријавени законски промени. Системот за управување со квалитетот на воздухот се соочува со неколку структурни ограничувања, вклучувајќи слаб дизајн на мониторинг, нецелосна покриеност на загадувачите, недоволен мониторинг во позадина, ограничена интеграција на податоците за квалитетот на воздухот во планирањето и издавањето дозволи и институционални слабости. Системот за мониторинг на воздухот во Македонија треба да се подобри заедно со разграничувањето на зоните и агломерациите надвор од мониторингот на основните загадувачи.
Во областа на управувањето со отпад, несоодветните депонии треба да се затворат и санираат, бидејќи честите пожари предизвикуваат сериозно загадување. Меѓуинституционалната соработка и донесувањето одлуки остануваат слаби, одложувајќи ги инвестициите во инфраструктурата и ефикасното работење на идните регионални системи за управување со отпад. Кампањите за подигање на јавната свест бараат поширока, национална покриеност со одржлив пристап. Јавните комунални претпријатија бараат итни реформи поради тековната оперативна слабост. Националните стратегии за управување со отпад и тиња сè уште не се усвоени од страна на владата.
