Европската комисија денеска предложи нов заем од 45 милијарди евра за поддршка на Украина во текот на 2027 година, финансиран преку заедничко задолжување на пазарите на капитал. Пакетот предвидува 20 милијарди евра за финансиска помош и 25 милијарди евра за воени набавки, вклучувајќи дронови, проектили и пресретнувачи за противвоздушна одбрана.
Предлогот во Брисел го претстави претседателката на Европската комисија Урсула фон дер Лајен. Новите средства ќе се исплаќаат постепено во текот на 2027 година и претставуваат дополнување на постојниот заем од 90 милијарди евра што европските лидери го договорија во декември минатата година.
„Испраќаме јасна порака до Русија: сакаме мир“, изјави Фон дер Лајен. Таа оцени дека пет години по почетокот на војната Европа останува обединета и посветена на поддршката за Украина.
Иако Фон дер Лајен изрази увереност дека сите 27 земји членки без исклучок ќе го поддржат предлогот, четири држави веќе соопштија дека нема да учествуваат. Станува збор за Словачка, Чешка, Унгарија и Бугарија. При минатогодишните преговори Братислава, Прага и Будимпешта добија изземање од учеството во трошоците за претходниот заем и сега бараат истиот исклучок да продолжи.
Германскиот канцелар Фридрих Мерц се закани дека ќе стави вето на следниот буџет на Европската унија, вклучувајќи ги и кохезиските фондови, доколку новата помош за Украина не ја одобрат сите 27 земји членки заедно. Словачкиот премиер Роберт Фицо ваквиот услов на Берлин го нарече уцена.
Фон дер Лајен застана зад ставот на Мерц и нагласи дека новиот заем е поделен на два столба – цивилен и воен – со цел да се ублажат забелешките на членките што се противат на испораката на оружје. Лидерите на Европската унија првата расправа за предлогот и за новиот европски буџет ќе ја одржат следната недела на самитот во Брисел.
Централна точка на дебатата се трошоците за задолжување. Иако Европската комисија има највисок кредитен рејтинг како издавач на долг, задолжувањето од 45 милијарди евра на финансиските пазари носи високи камати. Каматните стапки годинава пораснаа поради високите цени на енергијата, геополитичката нестабилност и инвестициските притисоци поврзани со развојот на вештачката интелигенција.
Европскиот комесар за економија и продуктивност Валдис Домбровскис изјави дека нацрт-буџетот на Европската унија ќе мора повторно да се разгледа за да се утврди дали годишните камати ќе се плаќаат како дел од идната помош за Украина или одвоено.
Според предлогот, враќањето на главницата на заемот е условено со исплата на воени репарации од Русија кон Киев. Доколку Москва одбие да плати отштета, Брисел го задржува правото да ги искористи замрзнатите руски средства во вредност од 210 милијарди евра, при што Украина во ниту еден случај нема да го враќа долгот од сопствениот буџет.
Претходниот пакет од 90 милијарди евра беше проектиран врз основа на проценка дека војната ќе заврши во текот на 2026 година. Наместо тоа, Русија ги засили воздушните напади врз украинската инфраструктура, предизвикувајќи прекини во снабдувањето со електрична енергија и пад на стопанската активност.
Поради воените разурнувања, буџетскиот дефицит на Украина за 2027 година изнесува 70 милијарди евра. Новиот заем на Европската унија од 45 милијарди евра треба да покрие две третини од тој недостиг, додека преостанатата третина треба да ја обезбедат други сојузници, меѓу кои Обединетото Кралство, Норвешка, Канада и Јапонија. Брисел истовремено отвора можност сојузниците со највисок кредитен рејтинг да придонесат со дополнителни пет милијарди евра во заемот.

