Skip to content
Brent падна за повеќе од 3 долари, но тоа не значи дека дизелот во Македонија автоматски ќе поевтини за ист процент. Еве како од светската берза се стигнува до цената од 100 денари на македонската бензинска
Цената на суровата нафта повторно падна под 100 долари за барел, отворајќи го прашањето што следува за возачите во Македонија.
Во петокот, 2 октомври, Brent падна за повеќе од 3 долари, на околу 99,25 долари за барел, додека американскиот WTI се спушти под 89 долари. Падот следуваше откако земјите од Г7 постигнаа договор за ослободување резерви на сурова нафта и дизел со цел да се намалат притисоците врз пазарот.
Но за македонскиот возач најважното прашање не е само што се случува со Brent.
Прашањето е: како од цената на светскиот пазар се стигнува до 100 денари за литар дизел во Македонија – и колку од евентуалното ново поевтинување воопшто може да стигне до пумпата?
Од 104,5 на 100 денари за само една недела
Последната одлука на Регулаторната комисија за енергетика стапи во сила на 29 септември.
Со неа дизелот поевтини за 4,5 денари, од 104,5 на 100 денари за литар. Бензинот ЕУРОСУПЕР БС-95 поскапе за еден денар и сега чини 100 денари, додека БС-98 е 102 денари.
РКЕ наведе дека просечното намалување на малопродажните цени изнесува 1,06 отсто во однос на претходната одлука.
Во последната пресметка влијаеја и даночни промени: применета е намалена стапка на ДДВ за дизелот од 10 отсто, како и намалена акциза од 4 денари за литар кај дизелот и бензините.
Оттука доаѓа првата важна поента: цената на горивото не е само цена на нафтата.
Brent не е исто што и дизел
Ова е најважната разлика што често се губи во вестите за цените на нафтата.
РКЕ при формирањето на највисоката основна цена не ја зема едноставно цената на Brent и не ја множи со курсот на доларот.
Методологијата користи берзански котации на самите нафтени деривати, објавени во Platts European Marketscan.
За дизелот се користи котацијата за 10 ppm ULSD, односно ултранискосулфурен дизел. За бензинот се користат соодветни котации за бензин.
Тоа значи дека може да има период во кој суровата нафта поевтинува, но дизелот на меѓународниот пазар не паѓа со ист интензитет.
И обратно.
Ако рафинериските маржи и цената на дизелот на европскиот пазар паднат побрзо од Brent, македонската цена може да реагира поизразено.
Токму затоа за дизелот е поважно да се следи цената на дизелот како рафиниран производ, а не само насловот „Brent под 100 долари“.
Како РКЕ ја прави сметката?
Методологијата изгледа комплицирано, но логиката може да се сведе на неколку чекори.
Светска берзанска цена на дериватот > курс долар/денар > премија и транспорт до склад во Македонија > трошоци за склад + трговска маржа + транспорт до пумпите > акциза и други надоместоци > ДДВ > максимална малопродажна цена
Правилникот на РКЕ прецизира дека основната цена се пресметува со берзанските котации од Platts, средниот курс денари/долар, густината на дериватот, премијата со транспортот до склад и трошоците за работа преку склад и трговската маржа, вклучувајќи го транспортот до бензинските станици и крајните потрошувачи.
На крајот се додаваат пропишаните надоместоци и даноци.
Затоа е погрешно да се очекува падот на Brent од, на пример, 3 отсто автоматски да значи пад на цената на дизелот од 3 отсто.
Има уште една работа: седумдневното доцнење
Цената на бензинската не реагира во истиот момент кога реагира берзата.
РКЕ ја формира цената врз основа на седумдневен пресметковен период. Според правилникот, пресметката се врши секој понеделник, а новите максимални цени стапуваат во сила во вторник во 00:01 часот.
Тоа значи дека падот што го видовме на светските пазари во петокот, 2 октомври, не мора веднаш да се појави на македонските бензински.
Тој може да влезе во следната пресметка, заедно со движењата на цените во останатите денови од пресметковниот период.
И токму затоа следната одлука на РКЕ ќе биде многу поинтересна од самиот пад на Brent во петокот.
Ако поевтинувањето на суровата нафта се задржи и се пренесе и во европските котации на дизелот, тогаш има основа да се очекува дополнителен притисок врз надолна корекција на максималната цена.
Но тоа не е автоматски резултат.
Што може да го „изеде“ поевтинувањето?
На патот од берзата до бензинската постојат неколку фактори.
Првиот е курсот на доларот. Бидејќи берзанските котации се во долари, послаб долар во однос на денарот може да помогне ефектот од поевтината нафта да биде поголем. Поскап долар, пак, може да го ублажи.
Вториот е цената на самиот дизел на европскиот пазар. Ако Brent паѓа, но дизелот останува скап поради затегната понуда на рафинирани производи, ефектот врз македонската цена ќе биде ограничен.
Третиот се даноците и надоместоците. Тие не паѓаат само затоа што паѓа цената на суровата нафта.
Четвртиот се трошоците и маржата што се вклучуваат во регулираната формула.
Затоа цената на пумпата е комбинација од светски пазар и домашна регулатива.
Зошто токму сега е интересен дизелот?
Падот на Brent доаѓа во момент кога светскиот пазар на дизел е под посебно внимание.
Земјите од Г7 на 2 октомври договорија координирано ослободување на 100 милиони барели нафта и дизел од итните резерви, со цел да се зголеми понудата и да се намалат ценовните притисоци. Според Reuters, значителни количини дизел треба да бидат ослободени во рок од 20 дена.
Дополнително, Кина во октомври ги ограничи извозите на горива, што создава дополнителен притисок врз азискиот пазар на рафинирани производи. Reuters известува дека рафинериските маржи во Азија нагло се зголемиле, што покажува дека пазарот на готови горива не се движи нужно исто како пазарот на сурова нафта.
Токму затоа следните денови ќе бидат важни не само за Brent, туку и за европските котации на дизелот.
Од 100 денари – каде може да оди цената?
Одговорот во овој момент не може да биде конкретна бројка.
Она што може да се каже е дека падот на Brent под 100 долари создава услов за пониска цена, но не е доволен сам по себе за да ја одреди новата цена на дизелот во Македонија.
За дополнително поевтинување треба да се совпаднат неколку работи: пониска берзанска цена на дизелот, поволен или барем стабилен курс на доларот и непроменети останати елементи од домашната формула.
Ако тие услови се исполнат, следната одлука на РКЕ може да донесе ново намалување.
Ако не, Brent може да биде под 100 долари, а литар дизел во Македонија и понатаму да биде околу сегашните 100 денари.
И токму тоа е суштината на цената што ја плаќаме на пумпа: не ја плаќаме само нафтата од светската берза. Ја плаќаме целата патека од барелот до бензинската станица.
