Skip to content
Европските домаќинства чуваат речиси 10 билиони евра во готовина и депозити со низок принос. Истовремено, европските компании имаат потежок пристап до капитал, стартапите потешко се развиваат, а инвестирањето во нови технологии заостанува зад Соединетите Американски Држави.
Ова е големиот европски финансиски парадокс што го отвора „Фајненшл тајмс“: континентот има огромни заштеди, но не успева доволно да ги претвори во инвестиции што создаваат продуктивност, нови индустрии и добро платени работни места.
Проблемот не е само колку пари има Европа, туку каде тие завршуваат.
Десет билиони евра настрана, а компаниите бараат капитал
За повеќето домаќинства банкарскиот депозит е едноставен и разбирлив начин на чување на заштедите.
Но економијата има потреба и од долгорочен капитал што ќе финансира истражување, нови производи, фабрики и технолошки компании.
Според анализата на „Фајненшл тајмс“, европските домаќинства чуваат речиси 10 билиони евра во готовина и депозити, додека релативно мал дел од нив директно учествуваат на финансиските пазари.
Тоа не значи дека банкарските депозити се бескорисни: банките ги користат како основа за кредитирање на економијата.
Но традиционалните банкарски кредити не се секогаш најсоодветен извор на пари за млади компании со висок ризик, без значителен имот или без стабилни приходи.
Токму таквите компании често стојат зад новите технологии и најбрзорастечките индустрии.
Американските компании полесно доаѓаат до инвеститори
Разликата меѓу Европа и САД е особено видлива кај изворите на финансирање.
Според податоците наведени во анализата, околу 20 проценти од финансирањето преку долг и сопственички капитал на компаниите во еврозоната доаѓа од пазарите на капитал.
Во САД пазарното финансирање има значително поголема улога: приближно 40 проценти кај должничкото и 60 проценти кај сопственичкото финансирање, според споредбите наведени во текстот.
Тоа значи дека американските компании имаат развиени механизми преку кои можат да привлечат инвеститори, наместо претежно да се потпираат на банкарски кредити.
За иновативните компании ова е огромна предност.
Технолошка фирма што развива нов производ може со години да нема добивка. Банката тешко ќе ѝ одобри голем кредит без гаранции, додека инвеститорите во ризичен капитал можат да прифатат неизвесност во замена за удел во идниот раст.
Европа го извезува капиталот што ѝ недостига
Дополнителен парадокс е што Европа располага со вишок заштеди во однос на инвестициите, а дел од тие средства завршуваат во странство.
Анализата посочува дека европскиот суфицит на тековната сметка е околу два проценти од БДП.
Тоа не претставува директна количина пари што стои неискористена, туку макроекономски показател за односите меѓу домашното штедење, инвестирањето и трансакциите со странство.
Сепак, укажува дека континентот има капацитет за поголеми инвестиции.
Според проценките наведени во текстот, пренасочување на помалку од една третина од тој суфицит би можело да помогне да се затвори разликата во финансирањето со ризичен капитал во однос на САД.
Зошто нема европски еквивалент на американските технолошки гиганти?
Европа има силна индустриска база, универзитети, инженери и научници.
Но развојот на иновативна компанија не зависи само од идејата. Потребни се пари, пристап до голем пазар, можност за брзо проширување и инвеститори што се подготвени да преземат ризик.
Европскиот финансиски пазар останува фрагментиран меѓу национални правила, различни даночни системи и нецелосно интегрирани капитални пазари.
Како резултат на тоа, компанија што се развива во една земја може да наиде на дополнителни пречки кога сака да прибере капитал или да се прошири во друга.
За разлика од неа, американските компании имаат пристап до многу поинтегриран домашен пазар.
Тоа не е единственото објаснување за американската предност, но е еден од важните структурни фактори.
Што значи ова за Македонија?
За мала економија како Северна Македонија, проблемот е уште поизразен.
Домашните компании претежно зависат од сопствени средства и банкарско кредитирање, додека можностите за прибирање ризичен капитал и финансирање преку развиени капитални пазари се ограничени.
Пристапот до европски фондови и програми може да помогне, но сам по себе не може да ја замени потребата од функционални институции, поддршка на иновациите и деловно опкружување што им овозможува на компаниите да растат.
За Македонија е особено важно капиталот да не завршува само во недвижности и традиционални инвестиции, туку и во производство со повисока додадена вредност, дигитализација, истражување и извоз.
Европската приказна покажува дека економското богатство не се мери само со тоа колку средства има на банкарските сметки.
Се мери и со тоа колку од нив се претвораат во нови производи, подобри работни места и поголема продуктивност.
Европа не е сиромашна со капитал. Но ќе мора да изгради поефикасен начин да го насочува кон сопствениот економски развој, наместо само да се прашува зошто американските компании растат побрзо.
