Skip to content
Премиерот Христијан Мицкоски сè поотворено се дистанцира од радикалните барања во сопствените партиски редови, а на 23 Октомври порача дека неговата задача не е да се занимава со „коски од минатото“, туку со иднината на децата. По кадровското престројување во ВМРО-ДПМНЕ и отфрлањето на идејата за раскинување на меѓународните договори, се отвора прашањето дали Мицкоски постепено се оддалечува од традиционалното патриотско крило на партијата или само го приспособува политичкиот речник на реалноста на владеењето, со која треба да се соочи како премиер а не како опозиционер.
Речиси целиот свој мандат до сега го помина на Балканот или по вашингтонските ходници со сомнителни лобисти и на средби на „маргини“. Па следствено се поставува прашањето, дали реалноста конечно го разбуди дека е време да носи тешки одлуки и да му каже отворено на народот дека политиките на неговите претходници во Владата биле исправни за иднината на Македонија.
Изјавата што Мицкоски ја даде на свечената академија по повод Денот на македонската револуционерна борба не беше случајно поставена во говорот.
„Мојата задача како премиер не е да се занимавам со коски кои припаѓаат на минатото, туку со обезбедување иднина која им припаѓа на нашите деца“, порача тој на 23 октомври.
Реченицата беше дел од неговото образложение зошто Македонија не треба да ги напушти европските преговори, иако, според него, Бугарија продолжува да ги користи механизмите на Европската Унија за блокирање на земјата.
Но кога ваква порака доаѓа од лидер на ВМРО-ДПМНЕ, и тоа на денот кога партијата го чествува своето историско наследство, таа неизбежно добива и внатрепартиско значење.
Особено ако се спореди со неговите неодамнешни изјави за „радикалните елементи“ во сопствената структура.
Од референдум за Бугарија до отфрлање на радикалните барања
На 19 септември, во интервју за МИА од Вашингтон, Мицкоски јавно се дистанцираше од дел од структурите во ВМРО-ДПМНЕ што бараат повлекување од меѓународните договори и прекин на преговорите.
Тој ги нарече „радикални елементи во нашата структура“, објаснувајќи дека нивните очекувања би биле остварливи само доколку Македонија е сама во светот.
Оваа изјава беше значајна затоа што дојде од политичар кој во 2022 година лично ја предводеше иницијативата за референдум за Договорот за добрососедство со Бугарија.
Тогаш ВМРО-ДПМНЕ го претставуваше договорот како основа на бугарските условувања и најавуваше собирање 150.000 потписи за организирање референдум.
Во октомври истата година, Мицкоски говореше и за можноста договорот да се репреговара или, доколку тоа не успее, да се бара парламентарно мнозинство за негово поништување.
Четири години подоцна неговата позиција е поинаква.
Меѓународните договори не се претставуваат како нешто од кое Владата еднострано ќе се повлече. Наместо тоа, Мицкоски бара продолжување на разговорите со Бугарија, со присуство на претставник на Европската Унија и со гаранции за предвидлив исход.
Промената може да се објасни со одговорностите што ги носи премиерската функција. Но таа истовремено покажува дека дел од политичките барања што претходно беа дел од официјалниот опозициски настап на ВМРО-ДПМНЕ, денес лидерот ги сместува во категоријата радикални очекувања.
Тука се наоѓа суштинското политичко прашање: дали се променија околностите, се промени ставот на Мицкоски или се промени границата на она што во ВМРО-ДПМНЕ се смета за прифатлива патриотска политика?
Кадровското престројување како вовед во новиот курс
Промената на реториката доаѓа во година во која ВМРО-ДПМНЕ минува низ значителна внатрешна реорганизација.
Во февруари Мицкоски одлучи партијата да продолжи без потпретседатели, со нов состав на Извршниот комитет и поинаква распределба на раководните функции.
Во јуни соопшти дека приближно 30 проценти од луѓето во општинските партиски структури се нови, а најави промени и во Унијата на ветерани, Патриотскиот институт, Унијата на млади сили и Унијата на жени.
Самото кадровско обновување не докажува пресметка со патриотското крило. Не се објавени докази дека конкретни функционери биле отстранети токму поради противење на новиот политички курс.
Но времето во кое се одвива реорганизацијата и подоцнежните јавни пораки на Мицкоски дозволуваат да се постави прашањето дали лидерот настојува да воспостави поцврста контрола врз идеолошките разлики во партијата.
Укинувањето на потпретседателските функции дополнително го менува начинот на кој се распределува политичкото влијание во раководството.
Во таква поставеност, позициите на лидерот полесно стануваат позиции на целата партија, додека простор за самостојно политичко дејствување на одделни партиски центри се стеснува.
Ако до неодамна повиците за порадикален однос кон договорите со соседите беа дел од политичката енергија што ја користеше ВМРО-ДПМНЕ, сега тие сè потешко се вклопуваат во јавниот настап на премиерот.
Тоа не мора да значи напуштање на патриотските структури, но може да значи нивно политичко дисциплинирање во рамките на стратегијата што ја определува Мицкоски.
Од револуционерниот патос до политиката како шах
Говорот на 23 Октомври дополнително ја осветли оваа промена.
„Јас на политиката не гледам како на натпревар во мускули, туку повеќе како на партија шах. И големите се победуваат со мудрост“, рече Мицкоски.
Ова е поинаква политичка порака од онаа што традиционално ја придружуваше мобилизацијата на ВМРО-ДПМНЕ околу историските прашања и односите со соседите.
Наместо демонстрација на непопустливост како единствен политички одговор, Мицкоски сега зборува за трпение, долгорочна стратегија и внимателно одмерување на потезите.
„Големите го прават тоа што сакаат, а малите тоа што мораат“, рече тој, објаснувајќи ја позицијата на Македонија во меѓународните односи.
Во оваа реченица се содржи признание дека националните интереси не можат да се остваруваат независно од меѓународната политичка и институционална реалност.
Мицкоски истовремено отфрли повлекување од европскиот процес.
„За малите народи, иднината е во мудроста и единството“, порача тој.
Таквите формулации може да се читаат како обид патриотизмот да се поврзе со прагматично управување со државата, наместо исклучиво со одбраната на историски позиции.
Но овој пристап има и политичка цена.
Дел од поддржувачите кои очекувале поништување или суштинско менување на меѓународните договори би можеле да го доживеат продолжувањето на преговорите како отстапување од поранешните ветувања.
Мицкоски затоа мора истовремено да објаснува зошто не се повлекува од договорите и зошто таквата одлука не претставува откажување од националните интереси.
Дали „коските од минатото“ се порака до старото ВМРО?
Највпечатливата реченица од говорот отвори простор за различни толкувања.
Од една страна, Мицкоски јасно зборуваше за потребата политиката да се насочи кон животниот стандард, институциите, иселувањето и перспективите за младите.
„Знам дека има родители кои се радуваат на успехот на своите деца, а во себе стравуваат дека тој успех ќе ги одведе далеку од дома“, рече тој.
Со ваквите пораки премиерот се обидува националното прашање да го поврзе со секојдневните проблеми на граѓаните.
Од друга страна, би било неточно да се заклучи дека Мицкоски во истиот говор се откажа од историското наследство на ВМРО.
Напротив, тој им посвети значителен дел од обраќањето на револуционерите, на македонскиот идентитет и на историското паметење.
„Нашето паметење не подлежи на нивно одобрување. Ниту еден притисок не може да го избрише Гоце Делчев од срцето на македонскиот народ“, порача премиерот.
И главното мото на свеченоста, „Свои на своето“, беше дополнето со пораката „Со корен во минатото и со верба во иднината“.
Оттука, не станува збор за целосно напуштање на историската реторика.
Попрецизно е да се каже дека Мицкоски настојува да направи разграничување меѓу историското наследство, кое и понатаму го претставува како основа на националниот идентитет, и политиките што би ја довеле Македонија во судир со нејзините меѓународни обврски.
Тоа разграничување, сепак, не е едноставно за партија во која историските прашања со децении биле важен дел од политичкиот идентитет.
Премиерската реалност наспроти партиските очекувања
За да се разбере новиот настап на Мицкоски, важно е да се направи разлика меѓу двете функции што ги извршува.
Како претседател на ВМРО-ДПМНЕ, тој треба да ја задржи поддршката на членството кое во партијата препознава заштитник на македонските историски и национални интереси.
Како премиер, од него се очекува да управува со држава што има меѓународни договори, преземени обврски и конкретни цели за членство во ЕУ.
Овие две улоги не мора да бидат спротивставени, но создаваат различни политички ограничувања.
Премиерот не може едноставно да ја напушти преговарачката рамка без последици за европскиот процес. Истовремено, не може лесно да прифати нови отстапки без да се соочи со прашањето зошто претходно водел поинаква политика.
Затоа во неговите последни говори се забележува обид за комбинирање две пораки.
Првата е дека Македонија нема да прифаќа условувања што, според него, го загрозуваат националното достоинство.
Втората е дека преговорите мора да продолжат, бидејќи изолацијата не е остварлива стратегија.
Проблемот е што оваа комбинација сè уште не дала решение за застојот во европските интеграции.
Продолжувањето на дијалогот со Софија претставува дипломатски процес, но само по себе не значи дека е отстранет условот за уставните измени.
Токму исходот од тие разговори ќе покаже дали политичкиот реализам што го најавува Мицкоски може да произведе конкретен резултат.
Ново ВМРО или нов начин на владеење?
Тезата дека Мицкоски им врти грб на старите вмровци има основа за политичка анализа, но не и доволно докази за да се претстави како завршен процес.
Постојат три видливи промени.
Првата е кадровска – партијата се реорганизира, а Мицкоски воспоставува нов модел на раководење.
Втората е реторичка – лидерот јавно се дистанцира од оние во сопствените редови што бараат напуштање на меѓународните договори.
Третата е програмска во поширока смисла – во јавните настапи сè поголем простор добиваат иднината, животниот стандард, младите и европската интеграција, иако националните и историските теми остануваат силно присутни.
Но дали овие промени значат вистинско идеолошко престројување на ВМРО-ДПМНЕ или пред сè обид за приспособување на партијата кон барањата на власта, ќе зависи од идните одлуки.
Засега Мицкоски не најавил откажување од основните историски позиции на партијата. Не е потврдена ниту организирана пресметка со целото нејзино патриотско крило.
Она што е видливо е дека лидерот сè појасно ја задржува за себе одлуката што претставува прифатлив патриотизам во услови на владеење.
Ако во 2022 година референдумот и можноста за поништување на Договорот со Бугарија беа дел од политичката понуда на ВМРО-ДПМНЕ, во 2026 година повлекувањето од договорите веќе се опишува како нереално очекување на радикални структури.
Тоа е значителна политичка промена, без оглед дали ќе биде наречена прагматизам, еволуција на ставовите или отстапување од претходните ветувања.
Затоа пораката за „коските од минатото“ има пошироко значење од една реченица во празничен говор.
Таа го поставува прашањето дали Мицкоски ќе ја гради иднината со истата политичка база што го донесе на власт, но со изменети приоритети, или постепено ќе бара нова рамнотежа меѓу традиционалните вмровски структури и поумерената политика што ја наметнува премиерската функција.
Одговорот нема да го дадат свечените говори, туку кадровските одлуки, односот кон внатрепартиските несогласувања и конкретните потези во преговорите со Бугарија и Европската Унија.
