Насилството излегува од црната хроника и станува секојдневие

Две жени нападнати на автобуски постојки во Автокоманда во период од само дваесет минути. Деветнаесетгодишник физички нападнат во близина на Градскиот парк. Жена нападната во сопствениот дом. Ова се дел од случаите евидентирани во најновиот полициски билтен, кои повторно го отвораат прашањето колку се безбедни граѓаните на улица, во јавниот превоз, па дури и во сопствениот дом.

Според пријавите доставени до Министерството за внатрешни работи, двете жени, на возраст од 54 и 57 години, биле нападнати во раните утрински часови на 20 октомври во скопската населба Автокоманда. Засега нема информации дали нападите се поврзани или дали зад нив стои исто лице. Во истиот билтен се евидентирани и други физички напади во Скопје, како и случај на семејно насилство.

Поединечните случаи сами по себе не докажуваат дека вкупното насилство во државата се зголемува. За таков заклучок се потребни споредливи податоци за подолг период. Но, нивната зачестена појава во полициските извештаи и медиумите отвора прашања за безбедноста во јавниот простор, превенцијата и ефикасноста на институционалната заштита.

Особено загрижувачки е што дел од пријавените напади се случиле на места што граѓаните секојдневно ги користат. Автобуската постојка, паркот или патот до работа не би требало да бидат места на кои човек размислува дали ќе биде физички нападнат. Кога вакви случаи се повторуваат, последиците не се ограничуваат само на непосредните жртви. Тие можат да влијаат и врз чувството на сигурност кај пошироката јавност.

Насилството во семејството, пак, претставува посебен и долготраен проблем. За разлика од нападите на јавни места, тоа често се случува зад затворени врати, во односи во кои жртвата може да биде економски, емоционално или на друг начин зависна од насилникот. Затоа бројот на пријавени случаи не мора да го одразува вистинскиот обем на проблемот.

Податоците на МВР покажуваат дека во мај 2026 година биле регистрирани 191 кривично дело поврзано со семејно насилство, што претставува зголемување од 70,5 проценти во споредба со истиот месец претходната година. Овој податок укажува на сериозен раст во конкретната категорија и период, но не може автоматски да се преслика врз сите облици на насилство.

Во март годинава, Министерството информираше дека за само две недели биле пријавени 39 настани поврзани со кривични дела со семејно насилство и уште 63 поплаки. Во истиот период биле поднесени 21 кривична пријава за вкупно 25 кривични дела поврзани со семејно насилство.

Овие бројки покажуваат дека проблемот не се сведува на изолирани инциденти. Истовремено, растот на пријавите може да биде поврзан и со поголема подготвеност на жртвите да побараат помош, промени во полициското постапување или во начинот на евидентирање. За да се утврди вистинскиот тренд, потребна е подетална анализа на причините и податоците.

Но, статистиката е само еден дел од приказната. Другиот е институционалниот одговор. Што се случува откако жртвата ќе пријави напад? Колку брзо полицијата го идентификува сторителот? Колку случаи добиваат судска разрешница и дали преземените мерки спречуваат повторување на насилството?

Полициските билтени најчесто завршуваат со информацијата дека се преземаат мерки за расчистување на случајот. За јавноста, меѓутоа, останува важно да дознае и што се случува потоа. Без информации за исходот на постапките, тешко е да се процени колку е ефикасен системот на заштита.

Безбедноста не се мери само според бројот на полициски интервенции или поднесени пријави. Таа подразбира и можност граѓаните слободно да се движат, да користат јавен превоз, да престојуваат во парковите и да живеат во своите домови без страв од насилство.

Затоа најновите случаи не треба да останат само уште неколку записи во црната хроника. Тие се повод за поширока јавна расправа за превенцијата, заштитата на жртвите и одговорноста на институциите. Навремената реакција е неопходна по секој напад, но вистинскиот успех на системот се гледа и во тоа колку напади успева да спречи.