Skip to content
Балканот влегува во есен во која неколку важни политички процеси ќе се одвиваат речиси истовремено. Во Босна и Херцеговина во неделата се одржаа избори, во Косово парламентот има рок до 6 октомври да избере претседател, а Србија на 25 октомври ќе гласа на предвремени парламентарни избори.
Три различни ситуации, но со потенцијал да влијаат врз пошироката регионална слика – од европската интеграција и безбедноста до односите меѓу Белград, Приштина и Сараево.
Босна: избори што треба да дадат одговор и за европскиот пат
Во Босна и Херцеговина во неделата гласаа повеќе од 3,4 милиони регистрирани избирачи. Комплексниот изборен систем повторно ја стави во центарот на вниманието поделбата меѓу трите конститутивни народи и односите меѓу државните институции и ентитетите.
Сепак, најважното прашање по изборите е што ќе следува.
Босна има кандидатски статус за членство во ЕУ од 2022 година, а во 2024 година Европскиот совет даде зелено светло за отворање на пристапните преговори. Но реформите се одвиваат бавно, особено во областите на владеење на правото, функционирањето на институциите и изборното законодавство.
Посебно внимание ќе има резултатот во Република Српска. Милорад Додик, иако не се кандидира лично, останува доминантна политичка фигура во ентитетот и е еден од најгласните противници на јакнењето на федералните државни институции. Неговите односи со Москва дополнително ја прават Република Српска важен фактор во регионалната геополитика.
Затоа резултатите ќе покажат дали Сараево и Бања Лука можат да најдат нов простор за политички договор – или повторно ќе преовладаат старите поделби.
Косово: рокот истекува во вторник
Најбрзо може да се случи нов политички пресврт во Косово.
Парламентот има рок до 6 октомври да избере претседател. Ако тоа не се случи, уставната процедура може да доведе до распуштање на Собранието и нови парламентарни избори.
Премиерот Албин Курти во последните денови се обидува да обезбеди договор со опозицијата, токму за да се избегне ново гласање.
За Косово, нови избори би значеле уште едно одложување на институционалното консолидирање и на европската агенда.
Тука е и регионалниот аспект: секое продолжување на политичката блокада во Приштина го отежнува и дијалогот со Белград, кој и онака се движи бавно.
Србија: изборите на 25 октомври ќе бидат тест за Вучиќ
Во Србија, пак, политичкиот календар е веќе утврден.
Александар Вучиќ на 27 септември поднесе оставка како претседател, но останува централен играч во политиката и ќе се кандидира за премиер на предвремените парламентарни избори на 25 октомври.
Изборите доаѓаат по месеци студентски протести и зголемен притисок врз власта. Незадоволството се засили по уривањето на настрешницата на железничката станица во Нови Сад, при што загинаа 16 лица.
Затоа изборите ќе бидат повеќе од редовна промена на парламентарниот состав. Ќе покажат дали владејачкиот блок може повторно да обезбеди убедливо мнозинство и колку опозицијата успеала да ја претвори протестната енергија во изборна поддршка.
Резултатот ќе биде важен и за надворешната политика на Србија. Белград продолжува да одржува блиски односи со Москва и Пекинг, додека истовремено ја задржува кандидатурата за членство во ЕУ.
Зошто ова е важно и за Македонија?
Во три недели, политичката слика во три клучни точки на Западен Балкан може значително да се промени.
Во Босна ќе се види дали изборите ќе отворат простор за функционални институции и забрзување на европските реформи.
Во Косово ќе се знае дали парламентот ќе успее да избере претседател или земјата повторно ќе оди на избори.
Во Србија, гласачите ќе одлучат дали владејачкиот политички модел на Вучиќ ќе продолжи да доминира и по најголемите протести во последните години.
Сето ова се случува во момент кога ЕУ повторно го става проширувањето високо на својата агенда и се обидува да го забрза европскиот пат на дел од земјите од регионот.
За Македонија, која е силно поврзана со сите три политички простори – преку безбедноста, економијата, миграцијата и регионалната политика – ова е важен контекст.
Балканот не е пред една заедничка политичка пресвртница, но во следните недели ќе има доволно одделни настани за да се промени регионалниот баланс.
И токму затоа оваа есен вреди да се следи не само кој победува на изборите, туку и дали регионот конечно ќе успее политичката енергија да ја претвори во институционален напредок.
