Европски парламент: Србија да ги отвори архивите и да ги открие масовните гробници од 90-тите

Србија
Местото на масовната гробница пронајдена во близина на Вуковар. Фото: Министерство за хрватски ветерани.

Европскиот парламент на 26 ноември треба да гласа за предлог-резолуција со која од Србија се бара да овозможи пристап до воените архиви од 1990-тите и да ги сподели информациите за местата на кои се закопани жртвите од војните во поранешна Југославија. Документот е подготвен по повод 35-годишнината од падот на Вуковар, а меѓу главните барања се истрага за воените злосторства, пронаоѓање на исчезнатите и усвојување закон за исчезнати лица во Србија.

Расправата за предлог-резолуцијата е закажана за 23 ноември, а гласањето два дена подоцна. Иницијативата ја подготвиле хрватски европратеници од различни политички групи, а во неа се нагласува дека нерешените случаи од војните продолжуваат да ги погодуваат семејствата на жртвите и да го оптоваруваат помирувањето во регионот.

Од Белград се бара да ги стави на располагање релевантните документи и да ги објави информациите со кои располага за индивидуалните и масовните гробници. Целта е да се овозможат потрагата по исчезнатите, идентификацијата на посмртните останки и нивното предавање на семејствата за достоинствен погреб.

Предлогот повикува и на усвојување долго најавуван закон за исчезнатите лица, во транспарентна и инклузивна постапка. Во документот се бара продолжување на напорите за утврдување на одговорноста за воените злосторства, како и посилна соработка меѓу правосудните институции во регионот.

Повеќе од три децении без одговор за исчезнатите

Прашањето за исчезнатите останува едно од најтешките нерешени наследства од војната во Хрватска. Според податоците наведени во предлог-резолуцијата, 1.725 лица сè уште се водат како исчезнати или со неутврдени места на погребување. Од нив, за 1.341 лице судбината и натаму е непозната, додека за 384 е потврдена смртта, но не и местото каде што се погребани.

За семејствата, секој недостапен документ или непотврдена информација значи продолжување на неизвесноста. Европратениците бараат надлежните институции да продолжат со потрагата и да соработуваат во откривањето на локациите на кои биле пренесувани и закопувани посмртните останки.

Во документот се потсетува и на значењето на работата на Меѓународниот кривичен трибунал за поранешна Југославија во утврдувањето на фактите и судското процесирање на воените злосторства. Истовремено, се изразува загриженост што не сите одговорни за злосторствата за време на опсадата и по падот на Вуковар се изведени пред правдата.

Вуковар како европски потсетник на војните од 90-тите

Вуковар падна на 18 ноември 1991 година, по речиси тримесечна опсада и тешки разурнувања. По заземањето на градот следуваа убиства, заробување и депортации на жители, како и злосторства врз заробеници и цивили.

Едно од најпознатите злосторства е масакрот на Овчара, каде што беа убиени затвореници однесени од вуковарската болница по падот на градот. За злосторствата поврзани со Овчара беа водени постапки пред Меѓународниот кривичен трибунал за поранешна Југославија.

Во предлог-резолуцијата Вуковар е претставен како симбол на последиците од војната и предупредување дека мирот и човековите права не можат да се сметаат за загарантирани. Европратениците наведуваат дека сеќавањето на трагедијата не е само прашање на националната меморија на Хрватска, туку и дел од европското историско наследство.

Осуда на негирањето и величењето на воените злосторства

Предлогот ги осудува негирањето, омаловажувањето и јавното величење на воените злосторства, вклучително и рехабилитацијата на лица осудени од меѓународни судови. Во текстот посебно се критикуваат почестите што, според авторите на предлогот, му биле укажани на Ратко Младиќ при неговиот погреб во Белград на 7 септември 2026 година.

Младиќ, поранешен командант на Војската на Република Српска, беше правосилно осуден за геноцидот во Сребреница, злосторства против човештвото и воени злосторства. Во предлогот се наведува дека јавното величење на осудени воени злосторници ги понижува жртвите и ги поткопува напорите за помирување.

Документот го поврзува соочувањето со военото минато со основните европски вредности и владеењето на правото. Во таа смисла, одговорноста за злосторствата, правото на семејствата да ја дознаат судбината на исчезнатите и обесштетувањето на жртвите се посочени како прашања што не смеат да останат нерешени.

Предлог-резолуцијата сè уште треба да помине низ расправата и гласањето во Европскиот парламент. Доколку биде усвоена, таа ќе претставува политички повик до Белград за поголема соработка и транспарентност во откривањето на воените архиви и судбината на исчезнатите.

Рацин.мк ве прашува:

Кој најмногу придонесува говорот на омраза да стане нормална појава во Македонија?

Најчитано

Рацин.мк ве прашува:

Кој најмногу придонесува говорот на омраза да стане нормална појава во Македонија?