Skip to content
Тројца влијателни бизнисмени се убиени во Бугарија за неполни три месеци. Различни деловни интереси, нерасчистени финансиски односи и насилство што потсетува на времето на мафијашките пресметки повторно ја отвораат дилемата дали соседната земја се соочува со нов бран криминални пресметки.
Од крајот на јули до октомври годинава, Бугарија ја потресоа три убиства на познати бизнисмени. Владимир Јанков, голем увозник на кафе, Илијан Филипов, сопственик на транспортната компанија ПИМК, и Слави Бинев, поранешен европратеник и претприемач со долгогодишно присуство во јавниот живот, ги загубија животите во различни околности.
Иако засега нема докази дека трите случаи се поврзани, нивната временска близина и профилот на жртвите го вратија вниманието кон еден од најмрачните периоди во поновата бугарска историја.
Од транзициските групировки до денешните бизниси
Во деведесеттите години Бугарија минуваше низ период на насилна економска транзиција, во кој организираниот криминал, приватните безбедносни структури и дел од новоформираните економски елити беа тесно испреплетени. Имињата на групировките ВИС и СИК станаа симбол на времето кога економското влијание неретко се обезбедуваше со закани, изнуда и физичка сила.
Убиствата на Васил Илиев во 1995 година и на неговиот брат Георги Илиев една деценија подоцна останаа меѓу најпознатите симболи на тој период. Тогаш насилството не беше само средство за лична одмазда, туку и дел од борбата за контрола врз пазари, компании и економско влијание.
Со членството во Европската Унија, институционалните реформи и промените во економијата, Бугарија постепено се оддалечи од најнасилната фаза на транзицијата. Но, прашањето за врските меѓу криминалот, бизнисот и политиката никогаш целосно не исчезна од јавната дебата.
Токму затоа последните убиства предизвикуваат толку силни асоцијации на деведесеттите, иако денешните околности се значително поинакви.
Финансиските спорови во центарот на истрагите
Она што привлекува внимание во последните три случаи не е само насилството, туку и можните мотиви.
Кај убиството на Слави Бинев, бугарската полиција истражува нерасчистени финансиски односи со лица што ги познавал и ги примал во својот дом. Според првичните информации, станува збор за конфликт што завршил со смртоносен истрел, а не за однапред утврдена професионална ликвидација.
Во случајот со Илијан Филипов, убиен во Пловдив на 30 септември, истрагата е насочена кон можни финансиски несогласувања со поранешен деловен партнер. Особено внимание привлекува криминалното минато на осомничениот, кој претходно издржувал затворска казна за убиство извршено во деведесеттите години.
Убиството на Владимир Јанков, пронајден мртов по подметнат пожар во својот дом во Банкја на 27 јули, отвори поинакви сомневања. Меѓу неофицијалните верзии е можен обид за одземање криптовалутни средства со значителна вредност, но мотивот сè уште не е конечно утврден.
Трите случаи немаат идентичен образец. Сепак, во нив се појавува заедничка тема: големи финансиски интереси и конфликти што завршуваат со екстремно насилство.
Дали се менуваат методите, а не и проблемите?
Во деведесеттите, голем дел од насилните пресметки беа поврзани со борбата за контрола врз територии, пазари и влијание во економијата што се приватизираше. Денес деловните интереси се многу поразновидни, од транспортот, градежништвото и традиционалната трговија до дигиталните финансиски средства.
Но, кога финансиски несогласувања меѓу луѓе со значителен капитал завршуваат со убиства, се поставува прашањето дали дел од старите практики на решавање конфликти со сила навистина исчезнале.
Тоа не значи дека зад последните убиства стои организирана криминална структура. Напротив, досегашните информации упатуваат на различни околности и можни мотиви.
Сепак, случаите отвораат поширока дилема за довербата во институциите, правната заштита на деловните интереси и границата меѓу легалниот бизнис и криминалното насилство.
Три убиства не се доказ за нов криминален бран
Постои и важна разлика меѓу деведесеттите и денес. Во најнасилните години на бугарската транзиција биле регистрирани стотици убиства годишно, додека во поновиот период нивниот број е значително помал.
Затоа, три убиства на познати бизнисмени во краток период не можат сами по себе да докажат дека Бугарија повторно се соочува со криминалната реалност од минатото.
Но, ова не е првпат во последните години насилството врз влијателни личности да предизвика загриженост. Според прегледот на бугарскиот портал Dir.bg, меѓу 2021 и февруари 2024 година биле регистрирани 11 напади врз познати личности.
Иако тие случаи не претставуваат доказ за единствен криминален тренд, покажуваат дека насилните пресметки не исчезнале целосно од бугарската јавна сцена.
Вистинскиот тест е што ќе откријат истрагите
Прашањето не е само кој ги извршил убиствата, туку и дали истрагите ќе успеат да ги разјаснат мотивите, финансиските односи и евентуалните други учесници.
Токму тука е најголемата разлика што треба да ја покаже современа Бугарија во однос на деведесеттите. Не само во помалиот број убиства, туку и во способноста на институциите да ги расветлат и да обезбедат судска разрешница.
Засега нема докази за координиран бран ликвидации, ниту за директна поврзаност меѓу трите случаи. Но, нивната зачестеност и профилот на жртвите покажуваат зошто споредбата со минатото толку лесно се враќа во јавноста.
Деведесеттите можеби не се враќаат во Бугарија. Но, последните три убиства потсетуваат дека прашањето за односот меѓу парите, моќта и насилството сè уште не е затворено.
