Skip to content
Криста Гејл Пајк, единствената жена осудена на смрт во американската сојузна држава Тенеси, преживеа две дози од лекот со кој властите на 30 септември се обидоа да ја погубат. Наместо да биде прогласена за мртва, 50-годишната Пајк продолжила да дише и по постапката била пренесена во болница.
Неуспешната егзекуција веднаш го врати нејзиниот три децении стар случај во центарот на американската јавност и отвори нови прашања за смртната казна, безбедноста на протоколот за смртоносна инјекција и околностите под кои Пајк била осудена на смрт.
Криста Пајк е родена во 1976 година. На смртна казна е од март 1996 година поради убиството на 19-годишната Колин Слемер, извршено една година претходно во Ноксвил.
Пајк имала само 18 години кога било извршено убиството.
Што се случило во 1995 година
Пајк и Слемер биле ученички во Job Corps, американска програма за образование и професионална обука на млади луѓе.
На 12 јануари 1995 година Пајк, нејзиниот тогашен партнер Тадарил Шип и Шадола Петерсон ја одвеле Слемер во изолиран предел во близина на кампусот.
Според судските наоди, Слемер таму била нападната и убиена по долготрајно насилство. Обвинителството тврдеше дека мотивот бил љубомора и убедувањето на Пајк дека Слемер се обидува да започне врска со Шип.
Случајот добил огромно медиумско внимание и поради пентаграмот исечен на телото на жртвата, што во тогашната атмосфера на таканаречената „сатанска паника“ во САД дополнително ја засилило сензационалистичката димензија на судењето.
Поротата во 1996 година ја прогласила Пајк за виновна за убиство од прв степен и заговор за убиство и ја осудила на смрт.
Другите двајца учесници не добиле смртни казни. Шип, кој во моментот на злосторството имал 17 години, добил доживотна казна со можност за условно ослободување. Петерсон соработувала со обвинителството и добила значително поблага казна.
Три децении на смртна казна
Пајк помина повеќе од 30 години како единствената жена во Тенеси со активна смртна пресуда.
Нејзината казна со години минуваше низ различни жалбени постапки пред државните и федералните судови. Врховниот суд на Тенеси уште во 1998 година ја потврди пресудата, оценувајќи дека утврдените отежнувачки околности ја оправдуваат смртната казна.
Но, со текот на годините во судските постапки се појавија значително повеќе информации за детството, психичката состојба и развојот на Пајк отколку што биле презентирани пред поротата која ја осудила.
Нејзините адвокати тврдат дека растела во средина обележана со физичко и сексуално насилство, занемарување и нестабилност.
Во судските и медицинските документи се споменуваат посттрауматско стресно нарушување, биполарно растројство и други психолошки проблеми.
Одбраната со години тврдеше дека поротата во 1996 година не добила целосна слика за овие околности и дека тогашните адвокати на Пајк не ја претставиле соодветно доказната документација што можела да влијае врз одлуката за казната.
Американските судови, сепак, во повеќе постапки оценија дека нема доволна правна основа за укинување на смртната пресуда.
Зошто нејзината возраст стана важна
Посебен дел од дебатата е фактот што Пајк имала 18 години во моментот на убиството.
Американскиот Врховен суд забранува смртна казна за лица кои биле помлади од 18 години кога го извршиле делото. Пајк формално била полнолетна и затоа оваа забрана не се однесувала на неа.
Нејзините адвокати, сепак, во поновите постапки се повикуваа на научните сознанија за развојот на мозокот кај адолесцентите и младите возрасни лица.
Нивниот аргумент беше дека границата од 18 години не значи дека развојот на мозокот е завршен, особено во деловите поврзани со импулсивноста, проценката на ризикот и контролата на однесувањето.
Тоа не ја менува правната одговорност за убиството, но стана еден од аргументите со кои одбраната бараше смртната казна да биде заменета со доживотен затвор.
Последната битка пред егзекуцијата
Врховниот суд на Тенеси во септември 2025 година го определи 30 септември 2026 година како датум за егзекуцијата.
Одбраната потоа го оспори начинот на кој државата планира да ја изврши казната.
Тенеси користи протокол со пентобарбитал – силен барбитурат кој во голема доза треба да предизвика губење на свеста, прекин на дишењето и смрт.
Адвокатите на Пајк предупредуваа дека таа има специфични медицински проблеми кои можат да го направат протоколот особено ризичен.
Меѓу нив беше тромбоцитоза, состојба поврзана со значително зголемен број тромбоцити во крвта.
Медицински експерти ангажирани од одбраната предупредуваа и на ризик од белодробен едем – насобирање течност во белите дробови – при употреба на пентобарбитал.
Државата ги оспоруваше ваквите проценки и тврдеше дека нема доволно докази дека состојбата на Пајк создава посебен ризик кој би ја направил егзекуцијата неуставна.
Правната битка траеше до последните часови.
Федерален апелационен суд привремено ја запре егзекуцијата, но Врховниот суд на САД подоцна ја укина блокадата и дозволи постапката да продолжи.
Две дози, но Пајк останала жива
Егзекуцијата започнала вечерта на 30 септември во затворот Riverbend Maximum Security Institution.
На Пајк ѝ бил даден пентобарбитал според протоколот на Тенеси.
Но очекуваниот исход не следувал.
Според нејзините адвокати и сведоците на егзекуцијата, таа продолжила да дише и по примената на лекот. Била дадена и втора доза, но и по неа Пајк останала жива.
Сведоците опишале тешко дишење и звуци слични на гласно ‘рчење.
Повеќе од 40 минути по последната доза таа сè уште давала знаци на живот.
Постапката на крај била прекината, а Пајк со амбулантно возило била однесена во медицинска установа.
Оттука доаѓа и формулацијата дека „преживеала две смртоносни инјекции“. Поточно е, сепак, да се каже дека преживеала две дози во рамки на еден обид за егзекуција.
Што вели државата
Одделот за затворски установи на Тенеси соопшти дека биле следени сите чекори од законски утврдениот протокол.
Институцијата наведе дека употребениот лек досега бил ефикасен и дека протоколот не дозволувал дополнителни постапки откако биле исцрпени предвидените чекори.
Но фактот дека Пајк останала жива создаде проблем што е и правен и медицински.
Гувернерот на Тенеси Бил Ли ги запре останатите егзекуции планирани за 2026 година и нареди независна проверка на постапката.
Тоа е особено значајно бидејќи случајот на Пајк не е единствениот проблем со егзекуциите во државата.
Неколку месеци претходно Тенеси мораше да запре друга егзекуција откако медицинскиот тим не успеал да воспостави резервна интравенска линија.
Може ли повторно да биде егзекутирана?
Фактот дека Пајк го преживеала обидот не значи автоматски дека смртната пресуда е укината.
За нова егзекуција ќе бидат потребни дополнителни судски и административни постапки и нов датум.
Но неуспешниот обид ѝ дава на одбраната нови аргументи.
Адвокатите можат да тврдат дека повторно изложување на истата постапка би можело да претставува сурово и невообичаено казнување, забрането со Осмиот амандман на американскиот Устав.
Од друга страна, американската судска практика не воспоставува автоматско правило според кое неуспешниот обид за егзекуција ја укинува смртната казна.
Затоа правната битка околу Пајк веројатно ќе продолжи.
Прва жена по повеќе од два века
Да беше егзекуцијата успешна, Пајк ќе станеше првата жена погубена во Тенеси во повеќе од 200 години.
Егзекуциите на жени се исклучително ретки и на национално ниво. Од обновувањето на смртната казна во САД во 1976 година, бројот на егзекутирани жени е многу мал во споредба со бројот на мажи.
Токму комбинацијата од нејзината возраст во моментот на злосторството, тешката биографија, психичките проблеми, три децении поминати на смртна казна и неуспешната егзекуција го претвори случајот во една од најголемите современи дебати за смртната казна во САД.
Во центарот на случајот, сепак, останува и жртвата Колин Слемер.
Нејзиното семејство повеќе од три децении чека извршување на пресудата. Мајката на Слемер јавно ја поддржа егзекуцијата и зборуваше за трајните последици што убиството ги оставило врз семејството.
Случајот на Криста Пајк затоа денеска има две паралелни димензии – брутално злосторство за кое постои правосилна пресуда и сè поголема правна и медицинска дебата за тоа дали државата може, и на кој начин, да ја изврши најтешката казна.
По 30 септември прашањето повеќе не е само зошто Криста Пајк е на смртна казна.
Прашањето е и што следува кога државата ќе се обиде да ја изврши казната, ќе употреби две дози од предвидениот смртоносен лек – а осуденичката ќе остане жива.
