Skip to content
Крим под руска окупација повторно ќе се најде високо на меѓународната агенда на 23 септември, кога во Њујорк ќе се одржи шестиот самит на Меѓународната Кримска платформа. Под мотото „Тест за единството, повик за акција“, државни претставници и меѓународни партнери ќе разговараат за политичкиот прогон, кршењето на човековите права, милитаризацијата на децата и механизмите за деокупација на украинскиот полуостров.
Во текстот на ЦИВИЛ Медиа се наведува дека самитот треба да го помести меѓународниот ангажман од политички декларации кон конкретни механизми за притисок врз Русија, заштита на населението и спречување на нормализацијата на окупацијата.
Кримската платформа беше иницирана од Украина и официјално почна со работа на 23 август 2021 година, со првиот самит во Кијив. Таа функционира како постојан механизам што ги поврзува шефовите на држави и влади, дипломатите, парламентите, експертските мрежи и граѓанските организации.
Нејзината работа опфаќа непризнавање на рускиот обид за анексија, санкции и спречување на нивното заобиколување, заштита на човековите права, безбедноста во Црното и Азовското Море, слободата на пловидба и економските и еколошките последици од окупацијата.
Генералното собрание на Обединетите нации уште во март 2014 година, со Резолуцијата 68/262, го потврди територијалниот интегритет на Украина во нејзините меѓународно признати граници. Референдумот организиран на Крим на 16 март 2014 година беше оценет како неважечки и без правна основа за промена на статусот на полуостровот.
И во извештајот на генералниот секретар на ОН за човековите права, објавен на 26 јуни 2026 година, Крим е третиран како привремено окупирана украинска територија, а институциите воспоставени од Москва се означени како руски окупациски власти.
По почетокот на целосната руска инвазија во февруари 2022 година, Крим доби уште поголемо воено и логистичко значење. Русија го користи полуостровот како база за операции против Украина, вклучително и за воздушни и ракетни напади.
Според неделниот извештај на Кримската платформа, кој се повикува на украинските воздухопловни сили, во седумдневниот период до 16 септември руските сили употребиле повеќе од 1.933 ударни дронови и дронови-мамки. Дел од нив биле лансирани од окупираниот Крим и од подрачјето на Црното Море, заедно со балистички, крстосувачки и наведувани ракети.
Милитаризацијата не запира кај воените бази и оружјето. Украинските власти предупредуваат дека децата и младите систематски се вовлекуваат во рускиот воен и идеолошки систем. Во Симферопол бил организиран квалификациски натпревар во управување со борбени дронови за ученици и студенти, како и обуки по тактичка медицина во рамките на таканаречени воено-патриотски програми.
Зад овие процеси стои и пошироката репресија врз населението. Според податоците на Кримската платформа од 16 септември 2026 година, 316 лица на окупираниот полуостров се соочуваат со политички мотивирано кривично гонење. Меѓу нив се 169 Кримски Татари и еден припадник на караитската заедница.
Обединетите нации со години документираат ограничување на слободата на изразување, верските права, граѓанскиот простор и културниот идентитет. Особен притисок трпат Кримските Татари, независните новинари и граѓаните што јавно се спротивставуваат на руската окупација.
Еден од случаите издвоени од ЦИВИЛ Медиа е оној на кримскотатарскиот новинар Вилен Темерјанов, кој известувал за претресите, апсењата и судењата на Кримските Татари. Руските безбедносни сили го уапсиле во август 2022 година, а во ноември 2025 година воен суд во Ростов-на-Дон го осудил на 14 години затвор.
Комитетот за заштита на новинарите побара негово ослободување, поврзувајќи го прогонот со новинарската работа и документирањето на кршењата на човековите права. Според информациите наведени во текстот, неговата здравствена состојба се влошила, а планираната медицинска интервенција не била извршена.
Посебен дел од самитот треба да биде посветен на руските дезинформации, пропагандата и другите форми на хибридно влијание. Украинската страна предупредува дека Москва користи културни настани, пропагандни изложби, информативни кампањи и дипломатски инструменти за да создаде впечаток дека статусот на Крим е веќе решено прашање.
Северна Македонија во изминатите години учествуваше во парламентарната димензија на Кримската платформа, вклучително и на самитите во Рига во 2024 и во Стокхолм во 2025 година. Земјата беше и дополнителен коспонзор на резолуцијата на Генералното собрание на ОН за човековите права во привремено окупираните украински територии, усвоена во декември 2025 година.
На самитот во Њујорк во фокусот ќе бидат примената на санкциите, спречувањето на нивното заобиколување, политичките затвореници, заштитата на културното наследство, меѓународната одговорност и практичните механизми за деокупација на Крим.
Извор: ЦивилМедиа
