Skip to content
Русија во септември ја прошири листата на странски бизниси врз кои сопствениците ја губат оперативната контрола. По Nestlé и Auchan, под привремена управа е ставен и рускиот бизнис на германскиот трговски синџир Metro. Според податоци на TASS што ги пренесува Reuters, од почетокот на војната во Украина ваквата мерка опфатила 135 правни лица поврзани со странски компании, најголем дел од земји на Европската Унија. Бројката не значи дека Москва презела 135 различни глобални групации – една компанија може во Русија да работи преку повеќе правни лица.
Најновиот случај е Metro. Со претседателски указ од 28 септември оперативната контрола врз рускиот бизнис е пренесена на компанијата UK Torg RUS, основана само неколку недели претходно и во сопственост на директорот на Metro во Русија, Јоханес Толи. Германската компанија потврди дека формално и натаму е сопственик на рускиот бизнис, но повеќе нема оперативна контрола врз него. Metro во Русија има 91 големопродажен центар и околу 9.000 вработени.
Само десетина дена претходно истото се случи со Nestlé и француски Auchan. Нивните руски бизниси беа ставени под управување на L.E.V. Management, малку позната руска компанија. Nestlé има шест фабрики и околу 7.000 вработени во Русија, додека Auchan на крајот на 2025 година имал 229 продавници и повеќе од 24.000 вработени. Nestlé најави дека ќе ги преземе потребните чекори за да ги заштити своите права, додека Auchan не даде детална јавна реакција на одлуката.
Важно е „привремена управа“ да не се изедначува автоматски со национализација. Механизмот што Русија го воведе во 2023 година овозможува сопственоста формално да остане кај странската компанија, додека правото фактички да управува со нејзините руски средства преминува на назначен администратор. Во случајот на Metro самата компанија јасно наведува дека сопственоста останува нејзина, но дека ја изгубила оперативната контрола. И руската филијала на Nestlé соопшти дека промената не претставува формална национализација или промена на сопственикот.
Сепак, претходните случаи покажуваат зошто западните компании внимателно ги следат ваквите одлуки. Истиот механизам беше употребен против руските бизниси на Danone, Carlsberg и финската енергетска компанија Fortum. Reuters наведува дека во повеќе претходни случаи привременото управување подоцна било проследено со продажба на средствата на руски купувачи, поради што статусот „привремен“ сам по себе не гарантира дека првичниот сопственик повторно ќе ја добие контролата.
Кремљ тврди дека новите мерки се поврзани со постапките на земјите што Русија ги смета за „непријателски“. Портпаролот Дмитриј Песков на 29 септември рече дека одлуките се поттикнати од, според Москва, зголемената вмешаност на европските држави во војната во Украина и посочи дека мерките теоретски се реверзибилни. Европската Унија, од друга страна, санкциите и замрзнувањето на руските средства ги поврзува со руската инвазија врз Украина и ја отфрла руската интерпретација дека ЕУ води војна против Русија.
Тоа што најновите случаи се Nestlé, Auchan и Metro е значајно и од друга причина. Овие компании не се меѓу западните групации што целосно ја напуштија Русија по февруари 2022 година. Metro остана со образложение дека има обврски кон вработените и клиентите, Nestlé продолжи да произведува дел од основните прехранбени производи, а Auchan исто така го задржа големото присуство на рускиот пазар. Сегашните одлуки покажуваат дека останувањето во земјата само по себе не ја отстранува можноста државата да ја преземе оперативната контрола.
Рускиот модел истовремено ја усложнува и можноста западните компании едноставно да заминат. Москва воведе строги услови за продажба на бизнисите од таканаречените непријателски земји, вклучувајќи задолжителни попусти и давачки при излез. Reuters наведува дека комбинацијата од овие правила и можноста за привремена управа создава дополнителен ризик за странските компании кои сè уште имаат значителен имот во Русија.
Дури и во самата Русија расте дебатата за последиците врз инвестициската клима. Андреј Костин, директор на државната VTB банка, минатата недела предупреди дека стравувањата од одземање средства влијаат врз одлуките на бизнисите каде да инвестираат. Според проценка на московската адвокатска фирма Nektorov, Saveliev & Partners, од 2022 година руските власти презеле средства во вредност од околу 7,6 трилиони рубљи по различни основи, бројка што ги опфаќа и домашните, а не само странските сопственици.
Затоа бројката од 135 правни лица е поважна како показател за ширината на механизмот отколку како листа на 135 западни брендови. Кај Nestlé, Auchan и Metro засега не е формално одземена сопственоста, но нивните матични компании веќе не одлучуваат самостојно што ќе се случува со бизнисите што ги изградиле во Русија. Дали оваа контрола навистина ќе остане привремена или дел од компаниите на крајот ќе мора да ги продадат своите руски средства е следното прашање што го отвора новиот бран одлуки од Москва.
