Skip to content
Унгарија ќе започне со објавување на архивите на комунистичките тајни служби, овозможувајќи бесплатен пристап преку интернет за прв пат до документи што содржат имиња на десетици илјади агенти, информатори и лица цел на регрутирање од страна на поранешните државни безбедносни агенции.
Декласифицирањето на документите е меѓу главните ветувања на владата на премиерот Петер Маѓар, кој дојде на власт по победата на неговата партија Тиша на парламентарните избори во април 2026 година.
Објавувањето на архивите ќе започне на 4 ноември, на 70-годишнината од советската воена интервенција во Будимпешта во 1956 година, што доведе до задушување на Унгарското востание.
Се очекува документите да содржат помеѓу 50.000 и 60.000 имиња поврзани со активностите на комунистичките безбедносни служби. Материјалите ќе бидат достапни преку специјално креирана интернет платформа што ќе овозможи пребарување на архивските регистри.
Обелоденувањето на информациите ќе се одвива во две фази. Првично, ќе бидат објавени регистри и документи за активностите на агентската мрежа. До 25 февруари 2027 година, кога во Унгарија се слави Денот на сеќавање на жртвите на комунизмот, планирано е да бидат достапни и детални досиеја поврзани со регрутирањето соработници.
Според архивските служби, зачувани се приближно 9.000 подетални досиеја. Значителен дел од документите на комунистичките тајни служби биле уништени или изгубени, вклучително и за време на политичките превирања од 1956 година и на крајот од комунистичкиот режим.
Унгарскиот парламент усвои законски измени во септември со кои се овозможува поширок јавен пристап до архивите. Законот беше поддржан од 149 пратеници, без гласови против, и 35 воздржани.
Документите првично беа закажани да бидат објавени во октомври, но рокот беше продолжен за да им се овозможи на архивари да ги спроведат потребните проверки и да ги подготват информациите за јавен пристап.
Петер Маѓар ја опиша одлуката како исполнување на долгогодишна посветеност кон унгарското општество.
„Сега отплаќаме долг од 36 години“, изјави премиерот пред парламентот на 2 ноември.
Сепак, декласификацијата, исто така, покренува прашања за заштитата на личните податоци и како треба да се толкуваат архивските документи.
Историчарите предупредуваат дека присуството на име во регистрите не мора да значи доброволна соработка со комунистичките служби. Некои луѓе биле принудени да дадат информации, додека други едноставно биле предмет на обиди за регрутирање.
Се очекува чувствителните лични податоци, вклучително и информации за нивното здравје и приватен живот, да бидат заштитени.
Отворањето на архивите ќе им овозможи на унгарските граѓани да дознаат повеќе за механизмите на надзор и политичка контрола што се користеле за време на комунистичката диктатура.
Одлуката се смета за еден од најзначајните чекори за расветлување на активностите на комунистичките тајни служби во Унгарија од демократските промени во 1989 година.
