Skip to content
Кондомите поскапуваат за 30% поради војната во Иран, откако малезискиот Karex, најголемиот производител на кондоми во светот, предупреди дека растот на трошоците за суровини, пакување и транспорт веќе го притиска производството, а проблемите во синџирите на снабдување може да се префрлат директно врз потрошувачите. Новиот ценовен удар покажува дека војната не ја поскапува само нафтата на бензинските пумпи, туку и производи што на прв поглед изгледаат далеку од Блискиот Исток.
Karex годишно произведува повеќе од пет милијарди кондоми и снабдува големи брендови како Durex и Trojan, но и јавни здравствени системи и хуманитарни програми, меѓу кои британскиот NHS и програми на Обединетите нации. Тоа значи дека евентуалното поскапување не е само комерцијален проблем за полиците во аптеките и маркетите, туку може да има последици и врз достапноста на контрацепцијата во јавноздравствени и хуманитарни системи.
Главниот удар доаѓа од суровините и транспортот. Според извршниот директор на Karex, Гох Мија Кијат, цените на клучни материјали, меѓу кои алуминиум, фолија и силиконско масло, пораснале за 25 до 30 проценти од почетокот на војната. Алуминиумот се користи за пакување, силиконското масло е поврзано со производниот процес, а повисоките цени на нафтата дополнително ги туркаат нагоре трошоците за материјали и логистика.
Проблемот е засилен и од нарушениот транспорт околу Ормускиот Теснец, едно од најважните светски поморски грла. Во извештаите се наведува дека дел од пратките до САД и Европа патуваат значително подолго од вообичаено, а во некои случаи и до два месеца. Кога производите се заглавени на бродови, а побарувачката расте, компаниите остануваат со помали резерви и повисоки трошоци што потоа се прелеваат низ целиот пазар.
Парадоксално, побарувачката за кондоми исто така расте. Karex наведува дека побарувачката е зголемена за околу 30 проценти, додека снабдувањето е под притисок. Во услови на војна, економска неизвесност и повисоки животни трошоци, дел од потрошувачите стануваат повнимателни со планирањето на семејството, а тоа дополнително ја зголемува потребата од контрацепција.
Оваа вест звучи необично, но ја открива пошироката економска реалност: војната во еден регион може да поскапи производ во сосема друга категорија. Нафтата, транспортот, амбалажата, хемиските материјали, осигурувањето на бродови и доцнењето на пратки се дел од истиот глобален синџир. Затоа шокот не запира кај горивото, туку стигнува до аптеките, супермаркетите и јавните здравствени програми.
За граѓаните, тоа е уште еден потсетник дека инфлацијата веќе не се појавува само кај храната, струјата и горивото. Таа навлегува и во производи што се поврзани со секојдневното здравје, личната заштита и семејното планирање. Ако кондомите поскапат за 20 до 30 проценти, ударот нема да биде еднаков за сите: за дел од потрошувачите тоа ќе биде непријатен трошок, но за ранливи групи и земји во развој може да значи послаба достапност до основна здравствена заштита.
Клучното прашање е колку долго ќе траат нарушувањата. Karex засега најавува дека има резерви за наредните месеци и дека ќе се обиде да го зголеми производството, но предупредува дека ако кризата продолжи, можно е ново поскапување. Тоа го прави случајот со кондомите уште еден пример како војната ја претвора глобалната економија во мрежа на скриени трошоци што на крајот ги плаќаат обичните потрошувачи.