Skip to content
Србија пред клучен рок за НИС влегува во најчувствителната фаза од преговорите за иднината на Нафтената индустрија на Србија, откако Белград јавно порача дека не е задоволен од понудата на унгарски MOL за преземање на мнозинскиот руски удел. До 22 мај руските сопственици треба да ја завршат продажбата на пакетот во НИС, под притисок на американските санкции, а спорот веќе не е само сопственичко прашање, туку тест за снабдувањето, цените и енергетската сигурност во Србија и поширокиот регион.
НИС не е обична компанија во српската економија. Таа ја управува единствената српска рафинерија во Панчево и обезбедува околу 80 проценти од потребите за гориво во Србија, а има и малопродажна мрежа во Босна и Херцеговина, Бугарија и Романија. Затоа секое доцнење, спор околу сопственоста или проблем со одобрението од американската Канцеларија за контрола на странски средства, OFAC, веднаш добива регионална тежина.
Суштината на незадоволството во Белград е што Србија не сака договор што ќе ја остави без доволно влијание врз рафинеријата во Панчево и врз домашниот пазар. Министерката за рударство и енергетика Дубравка Ѓедовиќ Хандановиќ изјави дека Србија не е задоволна од предлозите на MOL, особено во делот што се однесува на идните обврски за снабдување на домашниот пазар и нерешените обврски на НИС кон државата.
Според српските медиуми, Белград бара гаранции дека рафинеријата во Панчево ќе продолжи да работи, дека домашниот пазар ќе има приоритет и дека Србија ќе го зголеми своето учество за уште пет проценти. Радио Слободна Европа објави дека државата, како малцински акционер, е директно вклучена во преговорите и дека целта е да се зачува работата на единствената рафинерија во земјата.
Во сопственичката структура на НИС, според податоците на компанијата од 31 март 2026 година, „Газпром њефт“ има 44,85 проценти, Република Србија 29,87 проценти, а JSC Intelligence 11,30 проценти. Токму овој руски пакет е во центарот на трансакцијата што треба да добие зелено светло од Вашингтон.
Дополнителна нервоза внесе и појавата на нова српска компанија, Senator, која понуди две милијарди евра за уделот во НИС. Reuters објави дека понудата е повисока од пријавената понуда на MOL, но српскиот претседател Александар Вучиќ ја отфрли можноста таа компанија да го преземе НИС, оценувајќи дека нема искуство во преработка на нафта.
Рафинеријата во Панчево е техничко и политичко јадро на целата приказна. НИС наведува дека нејзиниот максимален проектиран капацитет е 4,8 милиони тони годишно и дека со производите се снабдуваат Србија и земји од регионот. Во април, според извештаи во српските медиуми, во рафинеријата биле преработени 336.000 тони сурова нафта, 11,3 проценти повеќе отколку во март, што покажува дека пазарот во моментов се држи стабилен, но и колку е важен непрекинатиот режим на работа.
Затоа рокот од 22 мај не е само административен датум. Ако продажбата се заглави, НИС повторно може да се најде во зона на санкциски притисок, неизвесност околу увозот на сурова нафта и ризик од нарушено снабдување. Во претходните месеци компанијата веќе бараше нови изземања од американските санкции за да продолжи со увоз на сурова нафта додека трае процесот на промена на сопственоста.
За регионот, ова е уште една потврда дека енергетската безбедност на Балканот не зависи само од цената на нафтата на светските берзи, туку и од сопственичките односи, санкциските режими, инфраструктурните коридори и политичките договори меѓу Белград, Будимпешта, Москва и Вашингтон. Една рафинерија може да изгледа како српски проблем, но ако снабдувањето се наруши, последиците брзо се прелеваат врз транспортот, трговијата, инфлацијата и довербата на целиот регионален пазар.
НИС затоа станува пример за новата енергетска реалност на Балканот: компаниите што некогаш беа третирани како национални индустриски адути сега се претвораат во геополитички јазли. Србија до 22 мај мора да избере меѓу брз договор, потежок компромис или нова рунда неизвесност. А регионот, како и многу пати досега, ќе гледа дали енергетската нервоза ќе остане во Белград или ќе почне да се пресметува и во цените на пумпите.