Skip to content
Падот на Александар Вучиќ од власт е политички феномен, но вистинскиот тест за студентското движење што го победи допрва доаѓа. Студентската листа треба за шест месеци за да воспостави ред во Србија и да ја покаже насоката што ќе ја следи земјата, изјави известувачот на Европскиот парламент за Србија, Тонино Пицула.
Тој го опиша Вучиќ како „политички деспот“ и предупреди дека е многу полесно да се отстрани автократ отколку да се отстранат условите што му дозволиле да остане на власт.
„Ја следам ситуацијата во Србија со години, всушност од првиот ден кога се вклучив во политиката. Се обидувам да го искористам, а не да го злоупотребам, моето искуство кога зборуваме за Србија. Секако, за мене, заминувањето на Вучиќ е празник за очите. Тоа е сосема јасно. Ова е политички деспот, типичен авторитарен политичар, роден од малигна традиција во српската политика, кој за жал остана на власт предолго. Но, сега мора да одговориме на прашањето како стигна до тука и, што е многу поважно, каде ќе оди Србија по изборите на 25 октомври“, рече Пицула во Брисел.
Европратеникот го привлече вниманието на политичкото влијание што Вучиќ продолжува да го има и покрај неговиот изборен пораз, како и на необичната природа на успехот на студентското движење.
„Вучиќ раководи со политичка партија за која се проценува дека има помеѓу 700.000 и 800.000 членови. За земја со големина на Србија, со население помалку од седум милиони, ова е огромна организација. Нема да исчезне преку ноќ. Покрај тоа, партијата има 103 пратеници во Националното собрание. Од друга страна, изборниот успех на студентите е резултат на експеримент што никогаш порано не е виден во модерната историја, барем не во Европската унија. Две години, разузнавачките служби и полицијата на Вучиќ не успеаја да го пробијат движењето до тој степен што го направија неспособен да функционира. Покрај тоа, студентите го соборија, што е политички феномен сам по себе. Тие успеаја затоа што стигнаа до секое село, воспоставија контакт со граѓаните и развија свој систем на донесување одлуки преку пленуми. На овој начин, ја одржаа својата независност и го координираа ова масовно движење на незадоволство. Сега се поставува прашањето како да се излезе од овој карбонарски, таен модел на функционирање, да се премине на донесување одлуки во јавните институции“, објасни Пицула.
Во Националното собрание членуваат 140 претставници на Студентската листа, меѓу кои интелектуалци, универзитетски професори и, според Пицула, особено важни, луѓе кои не се членови на политички партии. Тие се соочуваат со предизвикот да преминат од организирање протестно движење кон управување со земја со долгогодишни административни традиции.
„Србија има државност 200 години. Никој не знае како ќе се развиваат работите од сега па натаму, бидејќи студентите никогаш немале такво искуство во управувањето. Верувам дека динамиката на промените ќе влијае и на студентското движење и на Српската напредна партија (СПП). Кога ќе почнат да се донесуваат одлуки за тешки политички прашања, се поставува прашањето дали сите 140 претставници на Студентската листа ќе останат заедно. Од друга страна, малата империја на Вучиќ сега се распаѓа поради сопствениот народ. На пример, државното обвинителство одеднаш помисли да покрене обвинение. Накратко, сведоци сме на постепено поместување на другата страна во институциите, при што луѓето на различни позиции испраќаат порака дека се на свое место и знаат како да си ја работат работата“, истакна европратеникот.
Пицула нагласи дека студентите не ги добиле изборите поради нивниот став за надворешна политика, туку благодарение на незадоволството на српските граѓани од корупцијата и организираниот криминал.
„Се плашам дека Европската Унија нема да биде меѓу приоритетите на студентите во оваа фаза. Ова не значи дека треба да ги казниме на кој било начин. Треба да му дадеме шанса на овој процес да се развива природно, да му дадеме време да види што ќе се случи. Самите студенти нагласија дека прво треба да ја проветрат домашната медиумска средина, вклучително и таблоидите, кои всадуваат токсичен став кон Европската Унија. Многу е полесно да се ослободите од автократ отколку од околностите што доведоа до неговото појавување“, рече Пицула.
Претставникот на социјалистите во Европскиот парламент се согласи дека и самата ЕУ носи одредена одговорност за недовербата на српските граѓани кон Брисел.
„Мојот колега Аугустин Палокај многу прецизно забележа во својата публикација како одеднаш раководителите на разни институции на ЕУ станаа поповолни за политичките промени во Србија. Верувам дека ова не се должи само на лоша совест, туку и на фактот дека Србија е важна земја“, коментираше тој.
Беше поставено и прашањето дали веќе не е предоцна за реформирање на разузнавачкиот сектор и безбедносните служби во Србија, особено со оглед на ризикот Белград да ја повтори ситуацијата по соборувањето на диктаторот Слободан Милошевиќ на 5 октомври 2000 година, кога беше пропуштена можноста за такви промени.
„Јасно е дека станува збор за пресметка меѓу старите кадри, при што некои од нив се обидуваат да испратат сигнал дека се уште се тука и се подготвени да соработуваат. Сетете се како падна Николае Чаушеску. Во Романија, тој на крајот беше приведен и брзо застрелан од луѓе кои беа десна рака на режимот. Кога авторитарните лидери паѓаат, нивните најблиски соработници се првите што им го вртат грбот. Дали има надеж студентите да го реформираат системот? Ако се толку досетливи како што беа досега и успеат да ги избегнат сите стапици, можеби ќе имаат шанса. Сепак, ситуацијата е малку поинаква од онаа од 5 октомври 2000 година. Потоа, во борбата против Милошевиќ, на власт дојде Демократската опозиција на Србија (ДОС), коалиција на политички партии, која подоцна се заплетка во сопствените противречности. Впрочем, тогаш стануваше збор за партиски систем. Сега имаме ситуација во која Вучиќ е поразен, но не исчезна. Сепак, опозицијата исчезна, односно „Опозициските партии кои беа или продолжуваат да бидат против Вучиќ“. Меѓу нив имаше луѓе кои се бореа многу храбро против режимот. Но, залудно, тие исчезнаа“, рече Пизула.
Европратеникот нагласи дека политичката ситуација во Србија не се вклопува во традиционалната опозиција меѓу владејачката партија и опозицијата.
„Во Србија имате движење кое ги обединува луѓето преку партиски линии против друго движење, но динамиката ќе доведе до промени и во двете. Не е лесно да се предвиди која политика ќе стане државна политика“, објасни тој.
Пицула побара на студентското движење и на Студентската листа да им се дадат шест месеци, по што треба да се направи проценка за насоката во која се движи новата влада.
„Србија има и претседателски избори, на кои СПП можеби воопшто нема да има свој кандидат. Ова е логично, бидејќи кого и да номинира ќе претрпи тежок пораз, кој ќе ѝ се припише на партијата. Локалните избори се многу поважни, бидејќи во сите овие општини доминираат кадри на СПП и некои други, прилично чудни политички формации. Затоа, студентите имаат шест месеци да ги одржат претседателските и локалните избори, а не да одлучуваат за прашања како што се санкциите против Русија“, рече Пицула, цитиран од Јутарни лист.
Тој додаде дека надворешнополитичката ориентација на новата српска влада ќе мора да биде обликувана според следниот извештај на Европската комисија во октомври 2027 година.
