Skip to content
Унгарија по Орбан влезе во првата вистинска проверка на новата власт, откако кандидатите за министри на владата на Петер Маѓар и партијата ТИСА почнаа со сослушувања пред парламентарните комисии, каде најавија ревизии, враќање на довербата во институциите, деблокирање на европските фондови, преиспитување на рускиот нуклеарен проект Пакш 2 и поинаков однос кон Европската Унија.
Сослушувањата почнаа во понеделник наутро, само неколку дена по конституирањето на новиот парламент и по изборната победа на ТИСА, со која заврши 16-годишното владеење на Виктор Орбан. Според унгарските извештаи, во еден ден заседавале повеќе парламентарни комисии, а министрите можат да положат заклетва веќе следниот ден, што покажува дека Маѓар сака брзо да го претвори изборниот мандат во оперативна влада.
Во фокусот на сослушувањата беше економијата. Кандидатот за министер за економија и енергетика, Иштван Капитањ, ја опиша унгарската економија како исцрпена, со запрени инвестиции, замрзнати европски средства и нарушена доверба кај граѓаните и инвеститорите. Неговата главна порака беше дека предвидливоста и транспарентноста треба да станат основа за економско закрепнување.
Една од најчувствителните најави е преиспитувањето на проектот Пакш 2, нуклеарната експанзија договорена со руската компанија „Росатом“. Проектот, вреден околу 12,5 милијарди евра, со години е симбол на енергетската врска меѓу Будимпешта и Москва, но и на недоволната транспарентност од времето на Орбан. Новата влада најавува дека ќе ги провери финансирањето, условите и цената на проектот, без автоматски да го отфрли нуклеарниот капацитет како дел од енергетската стратегија.
Надворешната политика носи уште поголема промена во тонот. Кандидатката за министерка за надворешни работи, Анита Орбан, најави дека Унгарија ќе ги задржи односите со Русија, но на поизбалансирана основа и со јасна свест за безбедносната закана што ја носи Москва. Таа порача и дека Будимпешта не треба да го користи ветото во ЕУ како инструмент за политичка уцена, туку како последна мерка.
Тоа е силен пресврт по годините во кои Орбан често ја блокираше европската политика за Украина, санкциите, фондовите и заедничките одлуки. ТИСА сега се обидува да ја врати Унгарија во главниот европски тек, да ја поправи довербата со Брисел и НАТО и да ги деблокира милијардите евра што беа задржани поради проблеми со владеењето на правото, јавните набавки и независноста на институциите.
Но најавите нема да бидат лесни за спроведување. Орбан можеби ја загуби власта, но неговиот систем останува длабоко вграден во институциите, медиумите, судството, регулаторните тела и економските мрежи. Затоа првите сослушувања на министрите не се само формалност, туку тест дали новата власт има јасен план за демонтажа на моделот што 16 години ја обликуваше Унгарија.
Опозицијата од Фидес веднаш почна со критики, особено околу европската политика, миграцијата, енергетските цени и односот кон Русија. Пораката на поранешната власт е дека ТИСА нема доволно јасни одговори, додека новата влада се обидува да покаже дека наследила економија со тежок дефицит, скапа енергија, нарушена доверба и проблематични договори.
За регионот, промената во Будимпешта е важна затоа што Унгарија под Орбан беше еден од најгласните сојузници на суверенистичките и проруско настроени политики во Европа. Ако Маѓар навистина ја смени линијата кон ЕУ, Русија и владеењето на правото, тоа може да го промени балансот во Брисел и да ја намали способноста на Будимпешта да блокира заеднички европски одлуки.
Првите министри на ТИСА затоа не презентираа само програми, туку отворија прашање дали Унгарија влегува во реален политички пресврт или во тешка транзиција низ институции што уште долго ќе го носат печатот на Орбан. Маѓар ја доби власта со ветување за промена, но сослушувањата покажаа дека првата задача ќе биде многу потешка: да се врати довербата во држава што со години беше градена околу еден човек и еден систем.